Split, Hırvatistan’ın Zagrep’ten sonra ikinci büyük, tarihi olarak ise en eski şehri… Pek çok şehir gibi bura da eski ve yeni şehir olmak üzere iki bölümden oluşuyor; ancak Split’te bu ayrım çok daha keskin çizgilerle belirlenmiş diyebiliriz. Çünkü, yeni şehir ne derece modern ve endüstriyel ise, eski şehir de o derece tarihi ve kültürel…

Adriyatik Denizi’nin doğu sahillerinde küçük bir yarımada olan bu şehri de, pek çok kıyı şehri gibi pitosporum ve mandalina çiçeklerinin kokusu doldurmuş. Kıyıdaki pazarlarda satılan lavanta torbalarındaki rayihalar ise bunlara eşlik etmekte... İlk olarak hava bozmadan temiz ve sakin denizin tadını çıkarmak için kıyı şeridinde vakit geçiriyoruz. Sonra eski şehre doğru yola çıkıyoruz. Buranın en önemli yapısı olan Diocletion Sarayı’nın girişinde başında piskopos şapkası ve elinde İncil bulunan dev bir heykelle karşılaşıyoruz.

Ünlü mimarları İ. Mestroviç tarafından yaptırılmış heykel, daha önce sarayın içinde yer alıyormuş ve İtalyan istilası sırasında sarayın dışına çıkarılmış. Bu heykel, Hırvatçayı dini dil olarak kabul ettiği için, Hırvatlarca kurtarıcı kabul edilen başpiskopos Gurgura Ninskog’a ait. Sarayın kapısından girmeden önce pek çok insan, bronz G. Ninskog’un ayağındaki, neredeyse iki avuç büyüklüğünde olan başparmağı sıvazlamadan geçmiyor; çünkü kutsal kabul edilen heykelin ayak parmağı sıvazlandığında dileklerin kabul olacağına inanılıyor. Bu nedenle parmak altın renginde bir parıltı kazanmış.



Diocletion Sarayı’nın, altın, gümüş, bronz ve demir olmak üzere dört kapısı bulunmakta. Biz Zlatna Vrata (Altın Kapı)’dan giriyoruz. Yaşları en az ellinin üstünde olan, dört kişilik, küçük bir orkestra karşılıyor bizi… Gitar eşliğindeki şarkılarını dinleyerek taş binaların arasına dalıyoruz. Alt kısımları mağaza olmuş binalar Dubrovnik’teki binaları andırsa da onlar kadar düzenli sıralanmamış. Kimi yerde ise Venedik’teki dar sokakları anımsatıyor bize. Bir labirent karmaşıklığındaki binaların tarihi dokusunu bozan ilginç bir durumsa, binalar arasına gerilmiş iplere kurutulmak için asılmış renk renk çamaşırlar…

Roma kralı Diocletion’un, 3. asır sonlarında emeklilik dönemi için yaptırdığı saray, sonradan eklenen binalara rağmen, döneminin ihtişamını hissettirmeye devam ediyor. Bu kadar eski bir yapının halen nasıl ayakta durabildiğine şaşırıyoruz. Sonradan buranın uzun yıllar şehrin çöplüğü olarak kullanıldığını, bu nedenle de insanlar tarafından tahrip edilmediğini öğreniyoruz. Diocletion’un halka seslendiği Peristil Meydanı’nda dolaşırken, en eski yapıların arasında yüzyılların dürülüp sıkıştırıldığını hissediyor insan. Roma dönemi kıyafetleriyle, temsili olarak bekleyen iki asker de bu hislerimize katkıda bulunuyor.

Hıristiyanlık hak din iken ibadet etmeyi ve kiliselere gitmeyi yasaklayan Dioclation’un, sarayındaki katedral ve kiliseler daha sonraki yüzyıllarda eklenmiş. Mesela Dioclation döneminde imparatorluğun mozolesi olarak yapılmış sekizgen yapı, imparatorun ölümünden sonra Hıristiyanlık karşıtı yönetimin kurbanı olan St. Dominius adına bir katedrale dönüştürülmüş. Bu katedralin yüksek çan kulesinden, şehrin manzarasını seyretmek de aldığımız tavsiyeler arasında…

Split’te Osmanlı döneminden kalma Kaleiçi Camii olduğunu daha önce okumuştum. Bu nedenle haritada bir cami işareti görünce, minareli bir cami bulma umudunda olmasak da, merak içinde arıyoruz. Diğer binalardan farksız bir binayı gösteriyorlar. Üzerinde Hırvat İslam Meclisi yazmasa ve etrafı betonla sıvanmış orijinal pencere kemeri olmasa, buranın bir cami olduğunu anlamak imkânsız… İçini de merak etmemize rağmen saat 13.00’te kapandığı için on dakikalık bir gecikme yüzünden göremiyoruz.

Saraydan çıktıktan sonra limanda yürüyüş yapıyoruz. Buradaki pazarlarda lavanta torbacıklarının dışında ‘eşek’ maketleri de satılıyor. Bunun nedeni eşeğin ilk olarak Adriyatik kıyılarında görülen bir hayvan olduğuna inanmalarından kaynaklanmaktaymış. Limanda Brac, Hvar ve diğer küçük adalara giden vapurlar var. Biz deniz seyrini yeterli bularak, palmiye ağaçları gölgesinde kahve molası verip gezimizi tamamlıyoruz.
....

»»  Devamı Kardeş Kalemler 44. sayıda...