Tanınmış Türkmen dilcisi Prof. Dr. Muratgeldi Söyegov 60 yaşına bastı. Muratgeldi Söyegov 1950 yılında Amuderya ırmağının sağ sahilinde, Lebab ilinin Hocambaz ilçe merkezinde dünyaya gözünü açtı. Liseyi bitirdikten sonra 1968’de Aşkabat’a giderek Türkmen Devlet Üniversitesi’nin Edebiyat Fakültesi’ne girdi ve 1973’te üniversiteyi birincilikle bitirdi. Henüz üniversitenin son sınıfındayken Türkmenistan Bilimler Akademisi’nin Mahtumkulu Dil ve Edebiyat Enstitüsü’nde işe kabul edildi, daha sonra doktoraya başladı. Muratgeldi Söyegov bilim alanında hızla yükselerek 1978’de doktora tezini, 1991’de de profesörlük tezini savundu. 1993’te Türkmenistan Bilimler Akademisi’nin muhabir üyesi, 1995’te ise asıl üyesi seçildi.

Karşılaştırmalı gramer alanında ünlü uzman olarak tanınan Muratgeldi Söyegov’un ‘Türk Dillerinin Güney-Batı Gurubunda Fiil-Zarf Biçimleri’ (1984), ‘Çağdaş Oğuz Dillerinde İlkin Fiil-Zarf Biçimleri’ (1994) adlı monografileri ve çok sayıda makalesi Türkoloji ilmini yeni bilgi ve verilerle zenginleştirmiştir. Muratgeldi Söyegov’un Türk, Türkmen, Azerbaycan ve Gagavuz dilleri bazında kaleme aldığı bu incelemesi Azerbaycan, Türkiye, Moldova, Ukrayna, Rusya bilim adamlarının takdirini kazanmıştır. Ünlü dilci, akraba olmayan dillerin karşılaştırmalı grameri alanında da başarılı araştırmalar yapmıştır. Örneğin, onun hazırladığı ‘Türkmence-Rusça Okul Sözlüğü” 1988’de Moskova’da “Russki Yazık” yayınevinde basılmıştır.

Türkmencenin tarihi gelişim aşamaları, dilin güncel sorunları ve çağdaş durumu Muratgeldi Söyegov’un ilgi alanına girer. Bu bakımdan onun XX. yüzyılda Türkmencenin sentaksinin gelişim seyrinden bahseden monografisi (1991) mükemmel bir eserdir. Muratgeldi Söyegov, 2000’de Ankara’da basılmış ‘Türkmen Dilinin Grameri (Morfoloji)’ monografisinin müelliflerinden biridir. Şu anda onun başkanlığı ve denetimi altında aynı diziden ikinci kitap olan ‘Türkmen Dilinin Sentaksi’ neşre hazırlanıyor.

Prof. Dr. Muratgeldi Söyegov, makalelerinde, uluslararası sempozyum ve konferanslarda sunduğu raporlarında dilciliğin yeni perspektif istikametlerini çiziyor. Örneğin, semantikanın dil dahili katmanlarının derinlemesine analizi yöntemiyle eski; hatta yazıdan önceki dönemlerde Türkçenin teşekkülünde ve gelişiminde önemli rol oynayan mantıki ve felsefi durumları ilk kez o tespit etmiştir. Muratgeldi Söyegov’a göre, her bir dilin felsefi ve mantıki temelleri o dilin kullananlarının bilgisi, görgüsü ve medeniyetine bağlı olarak meydana gelmiş, gelişmiştir.

Söyegov’un çalışmalarının başka bir özelliği de Türk dillerinin, belki de bütün Altay dillerinin gelişiminde flektifliğin ilkin, aglütinatifliğin ise ikinci olduğunu bilimsel delil ve argümanlarla kanıtlamasıdır. Bu türden kuramsal açıklamalar genel dilcilik için büyük önem taşımaktadır.

Muratgeldi Söyegov, Türkmen filolojisinin 1930’lu yıllarda represiyaya uğramış ünlü temsilcilerinin zengin edebî mirasının öğrenilmesine katkıda bulunmuştur. Bu konuda yazdığı onlarca makalesi ve iki bilimsel, popüler kitabı “On Çınar” (1993) ve “Talihin Fırtınası” (1996) özellikle vurgulanmalıdır.

Kuşaklar arasında bilimsel varisliğe özel dikkat çeken Muratgeldi Söyegov’un, ünlü Türkmen dilcilerinden Hıdırov, Çarıyarov, Azimov, Muhammedova, Köseyev, Sofiyev, Sarıyev, Kürenov gibi hocaları, Ağamusa Ahundov, Ebülfez Guliyev (Amanoğlu), Mirfatih Zekiyev, Fazıl Ganiyev gibi Azeri ve Tatar meslektaşları hakkında, Fon Le Koq, A. fon Gabain, V. Bang, Y. Benzinq, Dörfer, Reşit Rahmeti Arat, V.V. Bartold, A.N. Kononov, A.M. Sçerbak gibi ünlü Türkologlar hakkında yazığı yazılar genç dilciler için büyük önem taşımaktadır.

Muratgeldi Söyegov, dilciliğin kuramsal meseleleriyle birlikte onun pratik yönlerini de unutmamaktadır. 1990’lı yıllarda Türkmen alfabesinin kirilden latine geçirilmesi için kurulan komisyona başkanlık yapan bilgin, yeni alfabe projesinin son varyantını hazırlamıştır. Nisan 1993’te Türkmenistan Parlamentosu bu projeyi kabul etmiştir. Söyegov, liselerinin birinci sınıf öğrencileri için ‘Yeni Türkmen Alfabesi’ ders kitabını, 5 ve 6. sınıflar için ‘Türkmen Dili’ kitabını, orta yaş grubu için ‘Alfabe’ kitabını yazmış, bu alandaki hizmetleri için de ‘Gayret’ madalyasına layık görülmüştür.

Muratgeldi Söyegov, 1995’te Türkmen, İngiliz ve Rus dillerinde kişi, soy ve yer adları sözlüğü hazırlamıştır. Bu sözlük şu anda Türkmenistan’da pasaportların, her türlü kimlik ve evrakların yazılmasında resmi kaynak olarak kullanılmaktadır.

Yaklaşık on yıldan beri Aşkabat’taki Uluslararası Türkmen-Türk Üniversitesi’nde çalışan Muratgeldi Söyegov engin deneyim ve birikimini genç kuşaklara aktarıyor. Bu güne dek onun başkanlığı altında onlarca doktor ve profesör yetişmiştir.

Türk Dünyasının görkemli dilcisi kendi emekliliğini hayatının en verimli, en olgun çağında karşılıyor. Meslektaşları, arkadaşları ve öğrencileri Muratgeldi Söyegov’u 60. doğum yıldönümünü içtenlikle kutluyor; ona uzun ömür, sağlık ve mutluluk diliyorlar.
....

»»  Devamı Kardeş Kalemler 44. sayıda...