TAŞKENT ŞEHRİNİN KURULUŞUNUN 2200. YILINA ARMAĞAN
YIL: 3  /  SAYI: 33  /  Eylül - 2009
Avrasya Yazarlar Birliği tarafından yayımlanmaktadır.

 

Taşkent’in Kuruluşunun
2200. Yılı
Süleyman MERDANOĞLU
 
Taşkent, tarihte değişik isimler alarak bugüne gelmiştir. 751 yılında Araplar tarafından ele geçirilmiş, 9 ve  10. yüzyıllarda Samani Devleti topraklarında yer alan şehir, 10. yüzyıl sonlarından 13. yüzyıl başlarına kadar Karahanlılar Devleti’nin sınırları içinde olmuştur. Karahitaylar (Karakitaylılar) tarafından kontrol edilen Taşkent 14. yüzyılda Timur tarafından ele geçirilerek Timur İmparatorluğu’nun en önemli merkezlerinden biri haline gelmiştir. 16. yüzyılın ikinci yarısında Buhara Hanlığı tarafından ele geçirilen şehir, 17 - 18. yüzyıllarda Kazak ve Kalmıklar’ın denetimine geçmiş, 1809 yılında Hokand Hanlığı topraklarına katılmıştır.

1865 yılında Rusya İmparatorluğu tarafından ele geçirilmiş ve Rusya’nın Türkistan Genel Valiliği merkezi olmuştur. Kasım 1917’de Sovyet denetimine girmiş, 1924 yılında kurulan Özbekistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti topraklarına dahil olan Taşkent, 1930 yılında bu cumhuriyetin başkenti olmuştur. (Bundan önce Semerkant başkent idi). Özellikle savaş yıllarında (1941-1945) Rus yerleşimciler şehre yoğun olarak gelmeye başlamış ve şehrin nüfusu bir milyona ulaşmıştı. 1966 yılında yaşanan yıkıcı depremin ardından kent büyük ölçüde yeniden inşa edilmiştir. Geniş yolları, yeşil alanları, park - bahçeleri, düzenli yerleşimi, düzenli ve sağlam altyapısı ile Taşkent, Orta Asya şehir planlamacılığının en önemli örneklerinden biridir.



Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından 1 Eylül 1991 tarihinde bağımsızlığını ilan eden Özbekistan Cumhuriyeti’nin başkentidir. Tarihi İpek Yolu üzerinde yer alan önemli bir ticaret ve kültür merkezi, Orta Asya’nın nüfus bakımından en büyük kentlerinden biridir. 2.700.000’e yaklaşan nüfusuyla Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) ülkeleri arasında Moskova ve Kiev’den sonra üçüncü büyük başkenttir. Çok sayıda tiyatro, konser, sinema salonları ve üniversiteler bulunan Taşkent, Orta Asya’nın kültür başkenti sayılabilir. Şehir Sovyetler Birliği zamanında Orta Asya’nın Paris’i olarak nitelendirilmiştir. Şehir, cumhurbaşkanı tarafından atanan ve şehir meclisi tarafından ataması onaylanan vali-belediye başkanı (Özbekçe: Şehir Hakimi) tarafından yönetilir. Ana yönetim birimi “Taşkent Şehir Hâkimiyeti” olarak adlandırılır. Şehir Özbekçe “Tümen” olarak adlandırılan 11 idari bölgeye (ilçe) ayrılmıştır. Bu idari bölgeler; Bektemir, Mirza Uluğbey, Mirabad, Sergeli, Sabir Rahimov, Üçtepe, Çilanzar, Hamza, Şeyhantaur, Yunusabad ve Yakasaray’dır. Bu idari alt bölümler “tümen hâkimiyetleri” olarak adlandırılırlar ve “tümen hakimleri” tarafından yönetilirler. Taşkent şehrinde 474 mahalle (Özbekçe: Mahalla) mevcuttur. Mahalleler “reyon” denilen küçük bölgelere ayrılmıştır. Her istasyonu farklı mimari biçimlerde yapılmış olan Taşkent metrosu görülmeye değerdir. Orta Asya’da ilk ve tek olan metro 1977 yılında hizmete girmiştir. Üç güzergâhta yolcu taşıyan metro, kentin ulaşım yükünü büyük ölçüde yeraltına taşır. Yerüstü taşımacılıkta çevreci nitelikli elektrikli tramvay ve troleybüsler yaygın olmakla birlikte, son yıllarda artan bir eğilimle bazı tramvay hatları sökülmekte, yerlerine otobüs ve minibüs hatları konulmaktadır.



İdari yapısında Özbekistan ahalisinin %8,2’si Taşkent’te oturur. Bunun yanı sıra; Özbekler – 1307,7; Ruslar – 460,6; Tatarlar – 102,2; Koreliler – 49,2; Kazaklar – 46,2; Tacikler – 24,6; Karakalpaklar – 5,6; Türkmenler – 3,0; Kırgızlar – 2,5; diğer millet ve azınlık temsilcileri – 134,3 bin kişiyi oluşturmaktadır. 315 genel okulunda Özbek (163), Rus (152) dillerinde eğitim verilmektedir. Tüm Üniversite ve Enstitülerde eğitim Özbek ve Rus dillerinde gerçekleştirilmektedir. Özbekistan Milli Üniversitesi ve Taşkent Devlet Cihan Dilleri Üniversitesi’nde Rus Filolojisi Fakültesi, Taşkent Devlet Şarkşınaslık Enstitüsü’nde Türk Dili ve Edebiyatı uzmanları, Taşkent Devlet Pedogojik Üniversitesi’nde Rus (1935), Kazak (1954), Kore (1997) Dili ve Edebiyatı uzmanları yetişmektedirler. “Veçerniy Taşkent” gazetesi Rus dilinde haftada 5 defa 5000 nüshada neşredilmektedir. 11 Cumhuriyet ve 148 şehir derecesindeki dini teşkilat, başlıca 114 mescit faaliyet yürütmektedir. 107 imamın (%93,9) yüksek, 7’si (%6,1) orta özel dini eğitim sahibidirler.

36 Hristiyan ve 5 diğer konfessiyona (kuruluşa) mensup dini teşkilat faaliyetini sürdürmektedir. Örneğin, Rus-provaslav (Ortodoks) Kilisesi Taşkent ve Orta Asya Yeparhiyesi, Rumkatolik Kilisesi, Yevangel Hıristiyan Vaptistlar Kilisesi, Tam İncil Hıristiyanları Kilisesi, Alman Yevangel-lyuteranlar Derneği, Özbekistan Bibliye Cemiyeti, Provaslav ve Protestant Semineriyeleri, Krişnayı Anlama Derneği, Yahudi ve Bahai Cemaatleri…



Üç İslami-dini eğitim veren müessese mevcuttur. 1971 tarihinde açılan İmam Buhari Taşkent İslam Enstitüsü’nde bağımsızlık sayesinde ilk defa “Tahfizul Kur’an” (Kur’an ezberletme) Merkezi, “Din esasları ve İslam hukukçuluğu ve tarihi” fakülteleri, dini ve içtimai fenler, yabancı diller kürsüleri açıldı. Bayanların dini okulları için melekeli bayan öğretmenler yetiştirmek amacında bayanlar grubu açılmıştır. Nadir tarihi abide – Kökeldaş medresesi binasında 1991 yılından “Kökeldaş” orta özel İslam okulu (Kökeldaş medresesi) faaliyet göstermektedir. 1993 yılında Cumhuriyet tarihinde ilk defa “Hatice-i Kübra” bayanlar medresesi işe başladı. Meşhur tarihi şahsiyetlerin adıyla bağlı ziyaret yerleri mevcuttur. 100’den fazla eski ziyaret yeri vardır. Hazret-i İmam, Şeyh Havand-ı Tahur, Çarsu külliyeleri, Kökeldaş ve Ebulkasım medreseleri, Hazret-i Ükkaşa (Müy-ı Mübarek), Şeyh Aziz Evliya ve Hoca Ahrar-ı Veli cami mescitleri, Şeyh Zeyniddin Baba ve Mui Halfa Baba makbereleri ve Yunusabad yolu üzerinde Taşkent Şehitler hatırası meydanı önemli ziyaret yerlerindendir. 
 


...

»»  Devamı Kardeş Kalemler 33. sayıda...

 

 

Kardeş Kalemler

Dergiden