Şeref Taşlıova, 10 Nisan 1938 yılında Kars iline bağlı Çıldır ilçesinin Gülyüzü köyünde dünyaya gelmiştir. Orta halli bir çiftçi ailesi olan Hacı Bey ve Nergis Hanım’ın üçüncü çocuğudur.
Babasını yedi yaşında kaybeden Taşlıova’nın sanatla ilk teması, ilkokul üçüncü sınıf yıllarına dayanır. O’nun sanatla ilk temasları, ilkokul üçüncü sınıf yıllarına kadar gitmektedir.
Gülyüzü köyü, o dönem Çıldır ilçesinin en büyük köylerinden biri durumundadır. Şeref TAŞLIOVA 1950 yılında tamamladığı ilkokul tahsilinden sonra, başarılı bir öğrenci olmasının sonucu olarak girdiği sınavda Öğretmen Okulu’nu kazanmıştır. Okuluna kısa bir süre devam eden Taşlıova maddi imkânsızlıklar dolayısıyla tahsilini yarıda bırakmak zorunda kalmıştır. Bundan sonra, bir yandan ailesinin geçimini sağlayacak, bir yandan da daha ilkokul yıllarında içini kavuran sanat ateşiyle duygularını yoğurmaya başlayacaktır.
1950–1955 yılları Şeref’ teki saz çalma istek ve yeteneğinin iyice belirginleştiği yıllardır. O dönemin ünlü âşıklarına ait olan şiirleri ezberlemekte, kendisi de içinden gelenleri “karınca kararınca” söylemeye çalışmaktadır. Kendisi badeli âşıklarımızdandır ve badeyi pir elinden 14 yaşında içmiştir. Bu sanat dalındaki ilk bilgi ve terbiyesini, Doğu Anadolu Bölgesi’nin büyük aşığı Çıldırlı Âşık Şenlik’in oğlu Âşık Kasım’dan almıştır. Âşıklık geleneğinin genel seyrine uygun olarak, yıllarca Âşık Kasım’ın yanında çıraklık yaptı. Bu sayede sazını sözünü çevreye duyurdu, Kars ve çevresinde yaşayan diğer âşıklarla tanışma imkânı buldu.
1958–1960 yılları arasında vatani görevini tamamladı. O yıllarda köy düğünlerinde, âşık toplantı ve meclislerinde icrada bulunan Şeref TAŞLIOVA, 1964 yılında Kars Radyosu’na girerek “Âşık programları” yapmaya başladı.
Bu çalışmaları aralıksız on yıl devam etti. Taşlıova’nın sanatı sadece çalıp söyleme ile sınırlı kalmayıp, edebi konularda yaptığı inceleme ve araştırmalarla da ayrı bir boyut kazanmıştır. Bu çalışmalarının ilk mahsullerini Halkevi ve Halk Eğitimi Kültür ve Yayın Kolunda yaptığı faaliyetlerde görüyoruz. Kars folkloruna büyük hizmetler vermiş olan Karseli dergisinde, yayına başladığı günden itibaren şiirleri ve kendisinin tasnif ettiği Çıldır Gölü Efsaneleri neşredilmiştir.
Zamanı en büyük hazine sayan Âşık Şeref, bu düşünce ile tükenmek bilmeyen bir çaba içinde olmuş ve sanatını ilk defa vatan sathına yaymasına vesile olan Konya Âşıklar Bayramı’na hak kazanıştır. Türkiye’ de âşıklığın bittiğinin düşünüldüğü yıllarda, bu geleneğin yeniden kendi dinamizmini kazanmasında çok önemli etken olan Âşıklar Bayramı, Taşlıova için 1966 yılında başlayan ve 1998’lere gelinceye kadar, otuz yılı aşan bir maraton olmuştur.
Konya’da yapılan Âşıklar Bayramı’nın yanın da yirmi bir yıl Uluslararası İstanbul Festivali’ne, beş yıl Eskişehir Yunus Emre, altı yıl Erzurum, üç yıl Çorum, üç yıl Antalya ve daha birçok faaliyetlere diğerlerinden farklı olarak ara vermeden katıldı. Diğer yandan bazı üniversitelerin öğrencilerine ve bölge halkına yönelik faaliyetleri de zikredilmesi gereken önemli bir konudur. İlgili faaliyetlerde zikretmemiz gereken önemli bir konudur. Şeref Taşlıova, tüm bu etkinlikleri kapsamında toplamda 125 madalya, 66 plaket ve 180 taktir ve teşekkür belgeleriyle onurlandırılmıştır.
Şiirleri ve çeşitli konularda kaleme aldığı yazıları, Kars Eli, Türk Edebiyatı, Çağrı, Millî Kültür, Pınar, Kemalist Atılım, Türk Dili, İnanç, Güneysu, Maya, Tarla, Gülpınar, Çoruh, Türk Folklor Araştırmaları, Halk Evleri, Meşale, Erciyes, Yeni Çizgi, Köz, Türk Folkloru, Kök, Ana gibi edebiyat tarihimizde önemli yere sahip dergilerle, çeşitli ansiklopedi ve antolojilerde neşredildi. Yurt içinde olduğu gibi, yurt dışında yayımlanan gazetelerde de hakkında yazılar yazıldı.
Kültür Bakanlığı tarafından “Gönül Bahçesi”isimli bir şiir kitabı 1990 yılında yayımlandı.
Prof. Dr. Fikret Türkmen, Nail Tan ve Doç. Dr. M. Mete Taşlıova tarafından hazırlanan “Âşık Şeref Taşlıova’dan Derlenen Halk Hikâyeleri” isimli kitap, Türk Dil Kurumu tarafından, 2008 yılında yayımlandı. Doç. Dr. M. Mete Taşlıova tarafından hazırlanıp, 2006 yılında Millî Eğitim Bakanlığına yayımlanması için sunulan “Âşık Şeref Taşlıova Hayatı ve Şiirleri” isimli kitap Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanmıştır.
1971 yılında “sanat elçisi” olarak resmî görevlendirmeyle başlayan yurt dışı gezileri; Hollanda, Belçika, Lüksemburg, Fransa, İsviçre, İsveç, Avusturya, Danimarka, Almanya, İngiltere, Singapur, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Kırgızistan, İran ve Türkmenistan gibi ülkelere toplam olarak yirmi beş defa gerçekleşti. Türk kültür ve sanatını en güzel şekilde temsil etti.
Başta TRT olmak üzere, özel radyo ve televizyonlarda yayınlanan çeşitli programlara katıldı. TRT tarafından hazırlanan “Ozanın Kopuzundan Âşığın Sazına” isimli programın danışmanlığını ve “Âşıklık Geleneği” programının metin yazarlığını yaptı. Japon NHK Televizyonunun farklı tarihlerde çekimini yürüttüğü “İpek Yolu” ve “Tarihin Altın İzleri” belgesellerinde çekimi yapıldı. İngiliz BBC Televizyonunun hazırladığı “Alexander (İskender’in Ayak İzleri)” isimli yapımda Türkiye konulu bölümlerinde rol aldı. Alman ATT ve ZDF Radyolarında, İngiliz BBC Tur Radyosunda programlara katıldı. 2001 yılında, UNESCO Türkiye Milli Komisyonunun katkılarıyla, Başbakanlık Atatürk Yüksek Kurumu, Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı tarafından hazırlanan, Meddahlık ve Meddah Hikâyeleri (Storyteller and the Craft of Story Telling) isimli projede kaynak kişi olarak icrada bulundu.
Yine UNESCO’ nun 1988’ de hazırladığı Dünya Sanat Dizisi’ nde Türkiye’ deki âşıklar içinde yalnızca kendisinin çekimleri yapıldı. Birincisi 15-21 Kasım 89 da, ikincisi 4-7 Temmuz 1996 yılında İngiltere’ de hazırlanan Uluslararası Hikâye Festivaline (Story Telling) katıldı. Burada gördüğü büyük ilginin neticesi olarak, 21–23 Haziran 1996 tarihinde Danimarka’da yapılan ve 24 ülkenin iştirak ettiği Vikinglerin Doğuş günü ve Gün Dönümü Geleneği Festivali’ ne Türkiye’yi temsilen tek isim olarak davet edildi. Ayrıca 1996’ da Singapur’da yapılan festival bu dalda bu dalda uğraştığı en son çalışmadır.
Taşlıova’ nın şiirlerinin bir kısmı, Amerika Birleşik Devletleri Indiana Üniversitesi tarafından derlenmiştir. Almanya Berlin Üniversitesi, “International Instute For Tradational Music Instute” tarafınca yapılan çalışma sonucunda türküleri derlendi ve kitap haline getirildi.
1981 yılında, Atatürk’ün doğumunun yüzüncü yılı nedeniyle, TRT’nin düzenlemiş olduğu “Atatürk” konulu şiir yarışmasında, “güzelleme” dalında “Biri Anadolu Biri Atatürk” isimli şiiriyle Türkiye birincisi oldu. Ayrıca, buna benzer birçok dalda şiirleri birincilik ödülleri kazandı.
Yine, 1981 yılında Müzik-San Vakfı; 1996 yılında Türkiye Yazarlar Birliği tarafından “Yılın Sanatçısı” seçildi. Türk Dünyası Yazarlar ve Sanatçılar Vakfı tarafından 2000 yılında “Türk Dünyasına Hizmet Ödülü” ile ödüllendirildi. 2005 yılında, Tarsus’ta, “Karacaoğan Tükmen Şöleni’nde Yıı Sanatçısı” ödülünü aldı.
İlk olarak, 1964 yılında Atatürk Üniversitesi ile başlamakla beraber; Erciyes, İnönü, Dicle, Hacettepe, Gazi, Çanakkale 18 Mart, Celal Bayar, Dokuz Eylül, Orta Doğu Teknik Üniversitesi (İngiliz Dil Bilimi), 19 Mayıs, Selçuk, İstanbul Teknik Üniversitesi Devlet Konservatuarı, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, Trakya Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi, Ankara, Londra Üniversitesi, Cambridge Üniversitesi, Singapur Üniversitesi, Berlin Üniversitelerinde âşıklık geleneğine dair seminerler vermiş, akademik personel ile öğrencilere programlar yapmıştır.
Şeref Taşlıova kendisinin derlediği birçok hikaye ve masalın yanı sıra, yaklaşık 150 civarında âşık havasını (makamı) literatüre kazandıran kaynak kişi olmuştur.
Türkiye ve Avrupa’da toplam olarak kırka yakın plak ve ses kaseti yapılmıştır.
1987’de faaliyete başlayan Türkiye Musiki Eseri Sahipleri Meslek Birliğinin kurucu üyesidir. Bu kuruluşun 1999–2001 yılları arasında Teknik Bilim Kurulu Başkanlığı görevini yapmıştır. Kurulduğu günden bu yana, her iki yılda bir yapılan seçimlerle yenilenen yönetim kademelerinde görev alan Şeref Taşlıova, 2003 yılı genel kurulunda da Teknik Bilim Kurulu üyeliğine ve sonrasında da başkanlığına seçilmiştir. 2003 yılında, Türk Dil Kurumu, Karaman Valiliği ve RTÜK işbirliği ile organize edilen “Türk Diline Hizmet Ödülü’ne layık görülmüştür. 01-05 Mayıs 2006 tarihleri arasında, Türkmenistan’da “Karacaoğlan 400. Anma Yılı” programına katılmıştır. 24-27 Eylül 2008 tarihleri arasında, Kazakistan’ın eski başkenti Almatı’da düzenlenen “Kazakistan Konservatuarının Kuruluşunun 20. Yılı Kutlama Törenleri”nde, davetli olarak icrada bulundu. 17 Ocak 2009 tarihinde, Türk Kültür ve Sanatları Ortak Yönetimi-TÜRKSOY Sekreterliği tarafından, Ankara’da düzenlenen “15. Yıl Kutlamaları”nda, “Türk Dünyasından Türkiye’yi Temsil Eden Sanatçı” sıfatıyla program yapmıştır. Yine Türkmenistan’da, 01–04 Nisan 2009 tarihleri arasında Aşkabat’ta düzenlenen “II. Uluslararası Türkmen Yayla Festivali” etkinliklerine katıldı.
Kültür Bakanlığı Devlet Türk Halk Müziği Sanatçısı olarak 1990 yılında başladığı görevinden, 2003 yılında emekli olmuştur.
UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras çalışması kapsamında, Türkiye’de yapılan 2 yıllık araştırma tamamlandı. Şeref Taşlıova, âşıklık geleneği temsilcisi olarak “UNESCO Yaşayan İnsan Hazinesi” seçildi. 14 Ocak 2010 tarihinde İstanbul’da Lütfi Kırdar Kongre Merkezi’nde yapılan törenle ilan edildi.
2010 yılında, Kültür Bakanlığının katkılarıyla, Ardahan Belediyesi ve Ardahan Üniversitesinin ortaklaşa düzenlediği Yaşayan Kültür Hazinesi; Âşık Şeref Taşlıova Sempozyumu, Ardahan Merkez Halk Eğitim Müdürlüğü konferans salonunda yapıldı. Daha sonra Ardahan Üniversitesi Rektörü Korkmaz tarafından Âşık Şeref Taşlıova’ya fahri doktora unvanı takdim edildi.
Âşık Şeref Taşlıova’ nın hayatı hakkında ciltler dolusu kitap yazılsa da, kendisine ait olan aşağıdaki dörtlüklerden daha iyi ifade bulmak her halde mümkün değildir
Benim
Bin dokuz yüz otuz sekiz
Nisan doğum ayım benim.
Taşlıova soyadımız
Salihgiller soyum benim.
Doğuda Serhat Kars ili
Meşhurdur Çıldır’ın gölü
Tabiat nakışlı halı
Gülyüzüdür köyüm benim
Anam Nergis, babam Hacı
Üç kardeşiz iki bacı
Şeref der konuşmam acı
Yumuşaktır huyum benim
(Bir doksan bir boyum benim)
ŞEREF TAŞLIOVA
(hakkında yapılan çalışmalardan seçmeler)
EDEBİ VE FİKRİ YÖNÜ
Âşık Şeref Taşlıova, âşıklık geleneğini geçmişten geleceğe taşıyan, bu mesleği icra ederken geleneğe katkıda bulunan, usta malı eserlerden edindiği bilgilerle sınırlı kalmayıp devamlı kendini ve sanatını geliştiren bir sanatçıdır.
Âşıklık geleneğini idame ettirmek, gelecek nesillerde bilinçli bir şekilde yer edinmesini sağlamak, bu geleneğin temellerini korumak ve geliştirmek için 1950 yılından beri birçok çalışma yapmıştır. 1987 yılında kurulan ve kurucu üyesi olduğu MESAM’ da yaptığı çalışmalar ve başarılarıyla, bu kurumda görev yapanlar tarafından defalarca teknik kurul başkanı seçilmiştir ve hala bu görevi yapmaktadır. Kendine has aşağı yukarı bin kitaplı kütüphanesi olan her türlü konuda şiir söyleyen, sanat ve gelenek temsilcisi olan önemli bir kaynaktır.
Âşık Şeref Taşlıova aşıklık ve bu geleneğin temsili adına hiçbir ücret almaksızın; Gazi Ünv., Atatürk Ünv., Ankara Ünv., Başkent Ünv., ODTÜ., Celal Bayar Ünv., Fırat Ünv., On Sekiz Mart Ünv.; yurt dışında Berlin Ünv., ve Londra üniversitelerinde uygulamalı dersler veren önemli bir sanatçıdır. Âşıklığı sadece meslek olarak görmemiş Milli bir kültür öğesi olarak da ela almış ve konuda halkı bilinçlendirmeye çalışmıştır. Âşıklıkla ilgili, şiirlerle ilgili birçok yabancı ve Türk yayımlarda, makale yayımlamış, röportaj vermiştir. Yurtdışında ve yurtiçinde âşıklıkla ilgili yapılan birçok konferansta yer almış ve âşıklığı sadece kendi sanatını anlatmak değil, gelenekten geleceğe bir bütün olarak aktarmaya çalışmıştır.
Meslek hayatı boyunca âşıklığın bir tarih ve kültür yansıtıcısı olduğunu savunan Taşlıova yaptığı çalışmalarda ve katıldığı programlarda bunu dile getirmiştir. Şeref Taşlıova, âşıklık geleneğinden kopmadan bu geleneğe katkıda bulunmuş, eserlerini bu doğrultuda oluşturmuştur. Âşıklığın devamı ve aktarımı için gerek eserleriyle gerekse yaptığı programlarla önemli bir kaynak olmuştur.
DİL VE ÜSLUP
Şeref Taşlıova, şiirlerinde ki sanat unsurunu yüksek tutmuştur. Tasnif ettiği hikâyelerde diyaloglara yer vermiş, yöresel ağzı korumuştur. Eserlerinde sade bir Türkçe kullanmış, yabancı kelimelere fazla yer vermemiştir. Üslup olarak gerek usta malı olan eserlerde gerek ise kendi eserlerinde akıcılığı ve duru dili ile dikkat çekmiştir.
Âşık Şeref Taşlıova şiirlerinde mahlas olarak “Şeref” veya “Taşlıova” yı kullanmıştır. Mahlası son dörtlükte kullanmıştır. Mahlas ilk veya son mısrasında söylenmiştir.
ŞİİRLERİNİN TEKNİK YAPISI
Âşık Şeref Taşlıova âşıklık geleneğinin yüzyıllardır süre gelen teknik yapısını devam ettirmiş ve bunun yanında âşıklık geleneğine yaptığı yeniliklerde bu tekniğe büyük katkılarda bulunmuştur.
Âşık Şeref Taşlıova’ nın şiirlerinde sağlam bir teknik vardır. Badeli aşık olan Taşlıova, çeşitli meclislerde irticalen söylediği şiirlerinde de sanatının sağlamlığını ve eserlerindeki ince dokuyu sergilemiştir.
Hece vezninin 8’li ve 11’ li hece sayısı ile eserlerini oluşturan Taşlıova, şiirlerinde “Divan Tarz” dediğimiz 15’ li hece veznini de kullanmıştır. Bu ölçü 4+4+5, 6+5 ve 8+7 duraklı olur.
Örnek 1- 8 heceli;
Kimi atlı/kimi yaya
Çırpınıyor/dünya sende
Günlerini/saya saya
Çırpınıyor/dünya sende (4) (4+4)
Örnek 2- 11 heceli;
Âşıkların aşktan/ başka neyi var
Yılda bir bayramı/ vardır Konya’ da
Bu gönlümün ince/ kamış ney’i var
Kimse üfleyemez/ sırdır Konya’ da (22)(6+5)
Örnek 3- 15 heceli;
Aklı kâmil olan insan/ yüce divan gözetir
Cahil fikirli olanlar/ şahsi unvan gözetir
Değersiz söz söylendikçe/sonu çürüğe çıkar
Kıymeti olan manayı/seçkin irfan gözetir (45)(8+7)
ŞİİRLERİNDE İŞLENEN KONULAR
Âşık Şeref Taşlıova Cumhuriyet Dönemi âşıklarındandır. Bu dönemin etkisiyle şiirlerinde gelenekten gelen konuların yanı sıra dönemi yansıtan insanların düşünce ve duygularını anlatan konuları da işlemiştir. Şiirlerinde âşıklık geleneğinin en yaygın konuları olan; aşk, tabiat, insan sevgisi gibi konuları barındıran lirik şiir dediğimiz şiir tarzını işler ve buna ilaveten; Atatürk, vatan sevgisi, Kurtuluş Savaşı, Çanakkale Savaşı, cumhuriyet, millet ve bayrak aşkı, kahramanlık gibi epik ve didaktik özellik taşıyan şiirleri de bir hayli fazladır.
Şiirlerinde konu ve şekil bütünlüğüne çok önem veren Taşlıova, kullandığı şekil özellikleri ve bu konuları ustaca harmanlayarak eserlerini oluşturmuştur. Sadece usta malı eserlerden öğrendikleriyle yetinmeyen Âşık Şeref Taşlıova, birçok araştırma yapmış, birikimini arttırmak ve mesleğini en iyi şekilde icra etmek için büyük bir özveri ile çalışmış ve Âşıklık geleneğinde kullanılan konulara kullandığı sağlam teknikle yeni eklemeler yapmıştır.
Âşık Şeref Taşlıova için şiir bir bütündür. Şiir hem konusuyla hem de biçim özellikleriyle göz doldurmalıdır ve hiçbir unsur arka planda kalmamalıdır. Her özellik mükemmel olmalı ve bir birini tamamlamalıdır.
ŞİİRLERİNDEN ÖRNEKLER
BİRİ ANADOLU BİRİ ATATÜRK
Biri bülbül oldu, birisi güldür,
Biri Anadolu, Biri Atatürk.
Biri sevgilidir, biri güzeldir,
Biri Anadolu, Biri Atatürk.
Biri arı oldu, birisi kovan,
Biri yaralının derdine derman,
Biri büyük asker, büyük kumandan,
Biri Anadolu, Biri Atatürk.
Biri örnek oldu bütün cihana,
Biri Türk milleti adına, ana,
Biri can adadı nazlı vatana,
Biri Anadolu, Biri Atatürk.
Biri kucaklayan, birisi saran,
Biri aranılan, birisi soran,
Biri kurtarılan, biri kurtaran,
Biri Anadolu, Biri Atatürk.
Biri savaş yaptı bizi kurtardı,
Biri bin bir türlü meyveler verdi,
Biri üzerine bir devlet kurdu,
Biri Anadolu, Biri Atatürk.
Biri bize kurdu cumhuriyeti,
Biri ecdadımın yurdu, cenneti,
Biri bize verdi bu hürriyeti,
Biri Anadolu, Biri Atatürk.
Biri insanlığa örnekler katar,
Biri bu ŞEREF’in kalbinde atar,
Biri birisinin bağrında yatar,
Biri Anadolu, Biri Atatürk.
HAN KÖŞESİNDE
Kurumaz âşığın gözünde yaşı,
Gurbet ellerinde, han köşesinde.
İçinden tükenmez âhı, ateşi,
Gurbet ellerinde, han köşesinde.
Derdini anlatır, sözünü satar,
Erkenden yol alır, menzile çatar,
Ya hastalar, ya yorulur, ya yatar,
Gurbet ellerinde, han köşesinde.
Âşıklar gurbette ağlamaz neyler,
Üç beş ahbap bulur derdini söyler,
Türküler çağırır, muhabbet eyler,
Gurbet ellerinde, han köşesinde.
Gelin dostlar, benim derdim var diyer,
Geniş dünya tek başıma dar diyer,
Gündüz hayal eyler, gece yar diyer,
Gurbet ellerinde, han köşesinde.
Bu aşk ile ah çekerim inlerim,
Bir söylerim, iki durup dinlerim,
ŞEREF der ki böyle geçti günlerim,
Gurbet ellerinde, han köşesinde.
