(L.I. Mingazova’nın ‘ Kaleminde Çocukluk Evreni’ (Robert Minnullin’in çocuk edebiyatı alanındaki eserleri üzerine bir inceleme)
Tataristan Cumhuriyeti Halk Şairi, G.Tukay Devlet Ödülü’nün sahibi, ünlü toplum ve devlet adamı Robert Mögallim oğlu Minnullin’in Tatar edebiyatına yeni tipler ve şiir usüllerini getiren bir şahıs olduğu bilinmektedir. Ancak gerçek bir yetenek ve kaliteli bir çocuk şairi olarak tanınan bir edip, çocuk edebiyatında ilk olarak yetişkinler ve çocuklar arasındaki zor ilişkileri, bebek dünyasındaki karmaşık problemleri yansıtabilirdi.
Önemli bir yazarın yaratıcılığının meyvesi olan eserleri, edebi alimlerin ve yazarların dikkatini her zaman cezbeder. Minnullin’in edebi hayatı ve dünyası, dünyanın birçok yerindeki süreli yayınlarda, çeşitli incelemelerde ve monografilerde haklı olarak yansımasını bulmuştur. F. Urmanche’nın ‘Robert Minnullin: Şiirsel Becerilerin Sırları’, V. Ar.-Sergi’in ‘Kazan’dan Ufa’ya ve Geri Şair Robert Minnullin ile Seyahat ...’, R. Sarçin’in ‘Robert Minnullin'nın Şiiri’, N. Nasibullina’nın ‘ Robert Minnullin Şiirinde Sanat Tiplerinin Sistemleştirilmesi ve Türlerinin Tipolojisi’, D. Fardieva’nın ‘Robert Minnullin Şiir’ monografileri, ‘Modern Tatar Edebiyatı ve Robert Minnullin’, ‘Vatan tarafinda’ ismindeki bilimsel pratik konferansının materyalleri gibi daha birçok şeyi örnek olarak gösterebiliriz.
Doğumunun 70. yılı münasebetiyle R.. Minnullin’e adanmış bir başka eser de gün yüzüne çıktı. Kazan Federal Üniversitesi Filoloji Bilimleri Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Leyla Minhaceva’nın Robert Minnullin’in çocuk edebiyatı alanındaki çalışmaları hakkında kaleme aldığı ‘Kaleminde – Çocukluk Evreni’ adlı kitap, Minnullin’in çocuk edebiyatı alanındaki çalışmalarının değerlendirilmesinde önemli bir yer tutmuş, değerli ve görülmesi gereken bir eserdir. Bilgine göre, ‘Sibgat Hakim, Ildar Yuzeev, Nil Yuziev, Fatih Hösni, Şeüket Galiev gibi ünlü şahıslardan dualar almış bir şair hakkında yazmak çok zor bir iştir’.
Ancak Leyle Minhaceva, R. Minnullin’in yaşamını ve edebi hayatını ayrıntılı olarak inceleyip, XX. yüzyılın sonu ve XXI. yüzyılın başlarındaki Tatar muhiti ve edebiyatın açısından onun sahip olduğu yeri ve etkinliğini üst düzeyde incelemeyi başardı. Yazar şairin hem yetişkinler için, hem de çocuklar için eşit bir derecede başarılı olduğunu örneklerle kanıtlamaktadır. Yazarın ‘..anavatana, anaya, vatan düşüncelerine, gençlik hayallerine, güzelliğe özlem gibi arayışın her birinin ayrı ayrı incelenmesi daha da büyük keşiflere yol açardı’ görüşüne katılmamak kesinlikle mümkün değildir. Bu nedenle, R. Minnullin’in bu alanlarla ilgili edebi hayatının daha fazla öğrenilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. L. Minhaceva’nın monografisi, teorik bakımından zengin olduğu kadar geniş bir edebi kaynak sunması açısından da dikkat çekicidir. En önemlisi: kitabın yazarı şairin edebi hayatı ve özellikle de çocuk edebiyatı alanındaki faaliyetlerini inceleyerek, bilimsel keşifler yapmaktadır. Bu büyük, zengin edebi hayatı incelemenin bakış açılarını ve yollarını göstermektedir.
Üç bölümden oluşan bu kitabın ‘Yaratıcı Keşif Dalgasında’ isimli ilk bölümünde R. Minnullin’in çocuklar için yazılan şiirlerinde halkın sözlü sanat geleneklerinin devamı ve gelişimi somut örneklerle kanıtlanmaktadır. Örneğin, Zamanında uyumaya gitmeyen ve uyumak istemeyen bazı yaramaz çocuklar için özel olarak yazılmış “ninniler” isimli şiirinde R. Minnullin’in önemli duygu ve fikirleri milliyetçiliğe odaklandığını vurgulamaktadır’ – diye yazıyor yazar. İleride yazar şairin çoğu şiirlerini ayrıntılı inceleyip, değerlendirmeler yapar ve onların ideolojik ve estetik özelliklerini, tipik sistemini, zenginliğini ve yeniliklerini göstermektedir. R. Minnullin’n masallarında yer alan kahramanların ise geleneksel olmadıklarını ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, folklordan gelen tip, yazarın, motif ve metinleri modern gereksinimlere göre uyarak, genç okuyucuya uyum sağlayarak yapılması yazarın büyük kazancını ve çocuklar için yazılan eserlere yeni bir nefes kazandırdığı durumunu belirtmektedir.
İlk bölümde yazar, şairin çocuk şiirine ilk olarak yetişkinlerle çocuklar arasındaki zor ilişkileri ve bebekler dünyasındaki karmaşık problemleri yansıtmasından ve bu alanda kendine özgü yazma ve konuşma üslubundan ötürü şairin kendi şiir yöntemlerine sahip olduğunu belirlemektedir. Şair çocuk şiirindeki daha önce işlenmemiş konuları cesurca çocuk şiirine dahil ettiğini de vurgulamaktadır. Tematik çeşitlilik, biçim ve üsluptaki yenilikler de oldukça dikkat çekmektedir. Vatan, aile, aile ocaının sıcaklığının Ana tipiyle örtüşmesi gibi konuların da özellikli, benzersiz, tekrar edilemez bir şekilde eşleştiğini kanıtlamaktadır. Bu konunun R. Minnullin’in edebi hayatında kırmızı bir çizgi olduğu vurgulanmaktadır. Eserde vatan, dünyaya gelinen yer, ev metaforu oluşturarak, şairin kendi hayatı, yaşamı hakkındaki düşüncelerini çeşitli seviyelerde okuyucusuna ilettiği belirtilmektedir. Sonuç olarak, yazar, ‘R. Minnullin’in edebi hayatı, edebi ve kültürel mirasın bir kısmı, tüm insanlığın değerlerini kendisinde saklamaktadır ve bu değerler çocukları eğitmek ve küçük bir kişiye doğru hayat yolunu doğru seçmeyi öğretmek için yaratıldı’ diyen bir fikir öne çıkmaktadır.
Robert Minnullin aynı zamanda edebi bir tercümandır. Kitabın yazarı, şairin bu alandaki faaliyetlerine odaklanarak, şairin tercümelerinin temelde serbest tercümeler olduğu sonucuna varmaktadır. Şartlı olarak, o tercümeleri, iki türe ayrılmaktadır: orijinaline yakın tercümeler ve orijinalden uzak tercümeler. ‘İlk türde metnin ötesine geçmeden çeviri yapılırken, diğerinde durum farklıdır. Onlar arasında, şairin kendisi bulduğu üslüplarla yapılan orijinalden uzak tercümeleri de çoktur. Dolayısıyla, R. Minnullin’in tercümelerinde ona özel fikirler ve düşünceleri de yer almaktadır. Buna göre, yazar okuyucuda bir fikir oluşturmak için, ‘Oluşturulan yeni bir metin bir tercüme olarak mı kabul edilmeli, yoksa bağımsız bir metin olarak mı kabul edilmeli?’ diye soru sormaktadır. Bu doğrultuda, elbette, daha fazla araştırma ve inceleme yapılması gerekmektedir.
Edebi hayatının yanı sıra, R. Minnullin eleştirici olarak da iyi bilinen bir ediptir. O, çok sayıda incelemelerinde, makalelerinde ve gazete yazılarında çocuk edebiyatının gelişimini belirleyen önemli kalem erbaplarından biridir. ‘Kazan – bir şairler şehri’, ‘Solmasın turgay çiçeği’, ‘Duyguların da bir adı var’, ‘Çocuk ta kişidir’, ‘Gelecek neslin uğruna’, ‘Yazdığımız bir kitap’, ‘Çocukları sevmemiz gerek’, ‘İnsan ol, Tatar’, ‘Tatara rüzgar karşıdır’ gibi yazılar da bunun açık bir delilidir. L. I. Minhaceva şairin bu alandaki faaliyetlerine ‘Robert Minnullin – gazeteci ve eleştirici’ başlıklı ikinci bölümünde, bilimsel-teorik malzemelere dayalı olarak yazarın bu alandaki faaliyetlerine ayrıntılı bir değerlendirme sunmaktadır.
Yazar, XX. yüzyılın ikinci yarısında edebiyatta ve bilimsel pedagojik fikirde çocukluk sorunlarına odaklanarak, R. Minnullin’in faaliyetlerine tam bir inceleme yapmaktadır. ‘Ulusal bir repertuvara ihtiyacımız var’, ‘Diller Yasası – gündemde’, ‘Nasılsın, ana diliniz?’, ‘Bize ne oldu?’, ‘Tatar diline ihtiyaç var’, Dilsiz Tatar kime ihtiyaç duyar?’, ‘Kendi Şarkılarımızı söyleyelim’, ‘Dili olanın ülkesi var’ gibi pek çok başka makalelerinde halkın milli özelliklerine, karakterine ve tarihine dayanarak çalışmaktadır, anadili ve mirasın korunması için mücadele etmekte, gurur duygusunu eğitmek gibi birçok önemli konuya değinmektedir. Aile eğitiminin önemini ve bugünkü hayat, ahlaki eğitim, yetim çocukları yetiştirme sürecini organizasyonu ve bu alanda yenilik yapma arzusu – bunların hepsi ‘R. Minnullin’in çocukların hayatlarıyla ilgilendiğini ve onlar için endişeli bir şekilde yaşadığını gösteren kanıtlar’ – diye yazıyor yazar. Genel olarak, çalışmada aynı zamanda şairin eğitim sistemindeki değişikliklere, milli okulda eğitim, akıl, bilim meseleleriyle derinden ilgilendiği ve çocuğun çeşitli şekillerde yetiştirilmesi hakkındaki fikirlerine de büyük önem vermektedir.
R. Minnullin’in edebi eleştiri alanındaki faaliyetleri, temel olarak, çocuk edebiyatı alanına odaklanmaktadır. Eserlerinde Tatar edebiyatının klasik yazarlarından başlayarak ve şiirde ilk adımlarını atan genç yazarlara da kendi eleştirisini yapmaktadır. R. Minnullin Hesen Tufan (‘Tufandan Kalan Beyazlık’), Nakıy Isenbet (‘Bahadir’), Bari Rahmet (‘Yeri Ortada’), Şaüket Galiev (‘Ortak düşünce çağrısı’), Rafis Kurban (‘Doğru yaşıyorsun, Rafis Kurban’) gibi yazar ve şairlerin edebi hayatlarına, eserlerine eleştiri yazarak, Tatar şiirinin geçmişini, geleneklerini, çocuk edebiyatının değişim ve gelişim sürecini somut örnekleriyle kanıtlamaktadır. L. Minhaceva fikrine göre, R. Minnullin’in jurnalist, editör, yayıncı ve edebiyat eleştiricisi olarak faaliyetlerinin incelenme durumu hâlâ başlangıç aşamasındadır. Bu alanda gelecekte daha çok araştırmaların yapılması istenildiği de vurgulanmaktadır.
Sonuç olarak şunları söyleyebiliriz, toplumsal anlamda R. Minnullin’in çocuk edebiyatı alanındaki edebi hayatını ve faaliyetlerini değerlendiren, ayrıntılı, kaynak bakımından zengin, bilimsel bir monografi sunulmaktadır. Ayrıca şunları ekleyebiliriz ki, bu hizmetin Tatar edebiyatının geleceğini ve edebi sürecini izlemek açısından da önemli olduğunu vurgulamak önemlidir.
Mingazova L.I. Kaleminde Çocukluk Evreni’ (Robert Minnullin’in çocuk edebiyatı alanındaki eserleri üzerine bir inceleme). Kazan: Magarif-Vakyt. 2018. 244b.
