Türk Devletleri Teşkilatı Devlet Başkanları
Konseyi, 12 Kasım 2021’de İstanbul’da “Dijital
Çağda Yeşil Teknolojiler ve Akıllı Şehirler”
temasıyla toplanmıştır. Toplantıya Türkiye
Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan
başkanlık etmiş olup, Azerbaycan Cumhurbaşkanı
Sayın İlham Aliyev, Kazakistan
Cumhurbaşkanı Sayın Kasım Cömert Tokayev,
Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sayın Sadır
Caparov, Özbekistan Cumhurbaşkanı Sayın
Şevket Mirziyoyev, Türkmenistan Cumhurbaşkanı
Sayın Gurbangulu Berdimuhamedov,
Macaristan Başbakanı Sayın Viktor Orban ve
Türk Devletleri Teşkilatı Genel Sekreteri Sayın
Bağdat Amreyev katılmıştır.
Türk Devletleri Teşkilatı Onursal Başkanı ve
Kazakistan Cumhuriyeti Birinci Cumhurbaşkanı-
Elbaşı Sayın Nursultan Nazarbayev toplantıda
bir video mesaj ile hitap etmiştir.
Türk Devletleri Teşkilatı Devlet Başkanları,
Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi Kurulmasına
Dair Nahçıvan Anlaşması’nın amaç
ve ilkeleri doğrultusunda ve Türk Dili konuşan
halkların ortak tarih, dil, kültür, gelenek
ve değerlerine dayalı işbirliği ve dayanışmayı
derinleştirme ve genişletme konusundaki taahhütlerini
yineleyerek;
Türk Dili Konuşan Ülkelerin bağımsızlıklarından
bu yana kaydettikleri dikkate değer siyasi
ve sosyo-ekonomik ilerlemeyi takdir ederek
ve Azerbaycan Cumhuriyeti’nin, Kazakistan
Cumhuriyeti’nin, Kırgız Cumhuriyeti’nin, Özbekistan
Cumhuriyeti’nin ve Türkmenistan’ın
bağımsızlığının 30. yıl dönümünü kutlayarak;
Türk Devletleri Teşkilatı’nın kuruluşundan
bu yana kaydettiği ilerlemeden duyduğu
memnuniyeti ifade ederek, Türk Dünyasında
işbirliği ve eşgüdümün sağlanmasında ve
Türk Dünyasının değerlerinin ve çıkarlarının
bölgesel ve uluslararası camiada daha fazla
desteklenmesinde Teşkilatın rolünü geliştirmesindeki
taahhütlerini vurgulayarak;
Özellikle egemenlik, toprak bütünlüğü ve uluslararası
kabul görmüş sınırların dokunulmazlığı
ve iç işlerine müdahale etmeme hususlarına
saygı ve destek başta olmak üzere, uluslararası
hukukun genel kabul görmüş norm ve ilkeleri
uyarınca, Üye Devletlerin güvenliğini ve istikrarını
güçlendirmeyi hedefleyerek;
Ticaret, ulaşım, yatırım ve bölgesel bağlantı
ile ilgili girişimlerin teşvik edilmesi yoluyla
COVID-19 sonrası ekonomik toparlanmayı
amaçlayan tüm Üye ve Gözlemci Devletlerin
ortak çabalarının sürdürülmesinin büyük
önemini vurgulayarak;
Üye Devletler arasında konsolide bir tutum
geliştirmek için Türk Dünyasının çıkarlarını
etkileyen bölgesel ve uluslararası konularda
istişarelerde bulunmanın öneminin altını çizerek,
Aşağıdaki hususları:
SİYASİ KONULAR, DIŞ POLİTİKA ve GÜ-
VENLİK KONULARINDA İŞBİRLİĞİ
1. “Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi”
nin adını “Türk Devletleri Teşkilatı”
olarak değiştirmeyi kararlaştırdıklarını; 2. Kazakistan Cumhuriyeti Birinci Cumhurbaşkanı
- Elbaşı ve Türk Devletleri Teşkilatı
Onursal Başkanı Sayın Nursultan
Nazarbayev tarafından başlatılan “Türk
Dünyası 2040 Vizyonu”nu, Türk Devletlerinin
ortak çıkarlarının bulunduğu
muhtelif alanlarda geleceğe dönük işbirliğine
rehberlik edecek stratejik bir
belge olarak kabul ettiklerini ve uygulanması
için “2022-2026 Türk Devletleri
Teşkilatı Stratejik Yol Haritası” hazırlanması
talimatını verdiklerini;
3. Türkmenistan’ın gözlemci ülke olarak
Türk Devletleri Teşkilatı’na katılmasından
duydukları kalbi takdir ve memnuniyeti
ifade ettiklerini ve bu kararla Türk
Devletleri ve halkları arasındaki dayanışma
ve işbirliğinin geliştirileceğine olan
inançlarını dile getirdiklerini;
4. Türk Devletleri Teşkilatı’nın diğer devletler
ve uluslararası kuruluşlarla işbirliğini
geliştirmesine hizmet edecek “üçüncü
taraflar” ile işbirliğine ilişkin usulleri kabul
ettiklerini;
5. Türk Devletleri Teşkilatı Sekretaryası’na,
tahsis ettiği yeni tarihi bina için Türkiye
Cumhuriyeti’ni takdir ettiklerini;
6. Azerbaycan Cumhuriyeti’ni “44 Günlük
Vatan Muharebesi”ndeki zaferinden
ötürü tebrik ettiklerini, Türk Devletleri
Teşkilatı Üye Devletlerinin ve Genel
Sekreterinin, Azerbaycan’ın topraklarını
işgalden kurtarması uğrundaki haklı davasına
verdiği kararlı desteği takdir ettiklerini,
birbirlerinin egemenliğini, toprak
bütünlüğünü ve uluslararası kabul görmüş
sınırların dokunulmazlığını karşılıklı
olarak tanıma ve saygı duyma temelinde
Ermenistan - Azerbaycan arasındaki ihtilafın
sona ermesini memnuniyetle karşıladıklarını
ve Ermenistan ve Azerbaycan
arasındaki ilişkilerin normalleşmesini
desteklediklerini, Üye ve Gözlemci Devletlerin
mezkur Azerbaycan topraklarının
ihtilaf sonrasında yeniden ihyası,
inşası ve entegrasyonuna katkıda bulunmaya
hazır olduklarını ifade ettiklerini;
7. Kıbrıs sorununda Ada’daki gerçekler
temelinde adil, kalıcı, sürdürülebilir ve
karşılıklı olarak kabul edilebilir bir çözüme
varılması gerektiğini vurguladıklarını;
temel ve eşit haklarını güvence
altına alma arzusunu taşıyan Kıbrıs Türk
halkıyla olan dayanışmalarını ifade ettiklerini
ve Türkiye’nin Kıbrıs Türk halkının
Türk Devletleri Teşkilatı’nın ilgili faaliyetlerine
katılmaya davet edilmeleri talebini
tanıdıklarını;
8. Kırgız Cumhuriyeti’nde gerçekleştirilen
Anayasa reformlarını olumlu şekilde değerlendirdiklerini
ve ülkenin daha fazla
demokratik gelişimine destek verdiklerini;
9. Kırgız-Tacik sınırındaki duruma barışçıl
bir çözüm bulmak için Kırgız Cumhuriyeti’nin
çabalarına desteklerini ifade ettiklerini
ve bu bağlamda Kırgız Cumhuriyeti
ve Tacikistan arasındaki diyaloğu
memnuniyetle karşıladıklarını; karşılıklı
güveni güçlendirmek ve gelecekte çatışmalardan
kaçınmak için iki tarafı gerekli
adımları atmaya çağırdıklarını;
10. Gözlemci Devlet olarak Türk Devletleri
Teşkilatı ile artan işbirliği ve eşgüdümün
yanı sıra, tüm Üye Ülkelerde diplomatik
temsilcilikler kurarak Türk Devletleri
Teşkilatı ile ilişkilerini stratejik bir düzeye
yükseltmesinden dolayı Macaristan’ı takdir
ettiklerini ve Macaristan’ın, Budapeşte’deki
dönüşümlü V4 başkanlığı sırasında
Türk Devletleri Teşkilatı ve Vişegrad
Grubu’nun (V4) ortak Devlet Başkanları
Zirvesi’ni toplama önerisini desteklediklerini;
11. Kırgız Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Sayın
Sadır Caparov’un yapıcı diyalog
ve işbirliğinin teşviki için bölgeler arası
Orta Asya + Güney Kafkasya platformunun
kurulması inisiyatifini not ettiklerini;
12. 2020-2021 dönemi BM Genel Kurulu
Başkanı Sayın Volkan Bozkır’ı görev süresini
başarıyla tamamladığı için tebrik
ettiklerini ve Türk Dili Konuşan Devletlerin
tutumlarını uluslararası düzeyde destekleme çabalarını takdir ettiklerini ve
Sayın Kairat Abdrakhmanov’u AGİT Ulusal
Azınlıklar Yüksek Komiseri görevine
seçilmesinden dolayı tebrik ettiklerini;
13. Macaristan’daki Türk Devletleri Teşkilatı
Temsilcilik Ofisinin faaliyetlerini, Üye
Ülkelerin bağımsızlığının 30. yılı münasebetiyle
anma etkinliklerinin düzenlenmesi
de dahil olmak üzere, memnuniyetle
karşıladıklarını ve Üye Devletlere
sözkonusu Temsilcilikte ortak üst düzey
etkinlikler düzenleme çağrısında bulunduklarını;
14. Üye ve Gözlemci Devletlerin, COVID-19
pandemisi sırasında sözkonusu küresel
tehdidin olumsuz etkilerini azaltmak için
Türk Devletleri Teşkilatı çerçevesindeki
ikili dayanışma ve işbirliğinin devam ettirilmesine
bağlı kaldıklarını;
15. Türk Dünyasının manevi başkentlerinden
biri ilan edilmesi vesilesiyle, Türkistan’da
düzenlenmekte olan faaliyetleri
takdir ettiklerini ve Türk Dünyasının diğer
şehirlerine benzer statüler verilmesine
ilişkin Yönetmeliğin kabul edilmesini
memnuniyetle karşıladıklarını;
16. Dışişleri Bakanları Konseyi’nin 27 Eylül
2021 tarihinde İstanbul’da gerçekleştirilen
olağanüstü toplantısında kabul
edilen Bildiriye atıfla, Afganistan’da temel
insan haklarını koruyan kapsayıcı ve
temsili bir siyasi sistemi desteklediklerini
yeniden vurgulayarak etkin, şeffaf ve hesap
verebilir mekanizmalar aracılığıyla
Afganistan’a acil insani yardım sağlanmasına
yönelik çabaların sürdürülmesi
çağrısında bulunduklarını, Afganistan
ekonomisindeki zor durumu hafifletmek
ve Afganistan halkının geçim kaynaklarını
korumaya yönelik önlemler almak
amacıyla daha fazla uluslararası destek
çağrısında bulunduklarını;
17. Terör, aşırıcılık, bölücülük ve ırkçılıkla
mücadeleyi sürdürürken, ayrımcılık,
yabancı düşmanlığı ve İslamofobinin ve
nefret söyleminin her türüne ve biçimine
karşı mücadelede işbirliğini geliştirmeye
ve bu alanlarda uluslararası alandaki
çabalarında eşgüdüm sağlamaya karar
verdiklerini;
18. Ortak çıkarlara ilişkin güvenlik meselelerinde
yakın eşgüdüm ve işbirliği gerçekleştirmek
üzere Üye Devletlerin ilgili
makamları arasında Türk Devletleri Teşkilatı
bünyesinde düzenli olarak yapılan
güvenlik istişarelerinin sürdürülmesi yönünde
talimat verdiklerini;
19. Gözden geçirilmiş Aksakallar Konseyi
Yönetmeliği’nin kabul edilmesini memnuniyetle
karşıladıklarını ve olağan toplantılarının
devamı için talimat verdiklerini;
20. Devlet liderlerini, Dışişleri Bakanlarını
ve uluslararası kuruluş başkanlarını,
COVID-19 pandemisinin ortaya çıkmasından
bu yana ilk kez bir araya getiren
Antalya Diplomasi Forumu’nu başarıyla
gerçekleştiren Türkiye Cumhuriyeti’ni,
15-16 Temmuz 2021’de Taşkent’te
“Orta ve Güney Asya: Bölgesel Bağlantı,
Sınamalar ve Fırsatlar” konulu Uluslararası
Konferansa başarıyla evsahipliği
yaptığı için Özbekistan Cumhuriyeti’ni
ve 15 Eylül 2021’de Nur-Sultan’da XVII.
Avrasya Medya Forumu’nu ve “Türk Dili
Konuşan Ülkelerde Medya - Yeni Koşullarda
İşbirliğinin Geliştirilmesi” konulu
özel oturumunu başarıyla gerçekleştirdiği
için Kazakistan Cumhuriyeti’ni tebrik
ettiklerini;
21. Adalet alanında işbirliğinin devamını
takdir ve teşvik ettiklerini; Adalet Bakanlıkları
ve Üye Devletlerin diğer ilgili makamları
arasında işbirliği başlatılmasını
teşvik ettiklerini;
EKONOMİK VE SEKTÖREL İŞBİRLİĞİ
22. Karşılıklı ticaret ve yatırımı kolaylaştırmak
için gerekli önlemleri alarak Üye
Devletler arasında elverişli koşullar yaratma
amacına bağlı kaldıklarını, 10 Eylül
2021 tarihinde Bakü’de düzenlenen
10. Ekonomi Bakanları Toplantısında ve
6 Mayıs 2020 tarihinde çevrimiçi olarak
gerçekleştirilen ortak Ekonomi/TicaretBakanları ile Gümrük İdareleri Başkanları
toplantısında alınan kararların takibi
için ilgili makamlara talimat verdiklerini;
23. Kırgız Cumhuriyeti’ni, yeni bir ekonomik
işbirliği ve etkileşim yolu olarak Birinci
Avrupa Birliği- Orta Asya Ekonomik
Forumu’nu 5 Kasım 2021 tarihinde Bişkek’te
başarıyla düzenlemesinden ötürü
tebrik ettiklerini;
24. Üye Devletlerin ilgili Bakanlıklarını, Türk
Yatırım Fonu’nun Kuruluş Anlaşması’nı
en geç 1 Eylül 2022 tarihine kadar eşit
sermaye katkısı ve eşit oy hakkı ilkesine
dayanarak nihai hale getirmekle görevlendirdiklerini;
25. COVID-19 kısıtlamalarının devam ettiği
göz önüne alındığında, Üye ve Gözlemci
Devletler arasındaki ticaret hacminin
artırılmasına ilişkin öneriler üzerinde çalışmaya
ve pandemi sırasında özellikle
Üye ve Gözlemci Devletlerin KOBİ’leri
arasında ticari uygulamalarının geliştirilmesine
yönelik ortak projelere ilişkin
önerilerin detaylı şekilde değerlendirilmesini
teşvik ettiklerini;
26. Üye Devletlerin ilgili makamlarına, kurulacak
bir “Çalışma Grubu” aracılığıyla
“Ticareti Kolaylaştırma Strateji Belgesi”-
nin sonuçlandırılması yönünde çalışmalarını
hızlandırmaları talimatı verdiklerini,
Üye ve Gözlemci Devletlerin arasındaki
ticareti, ihracat potansiyelini ve yatırımları
artırmak amacıyla Türk Ticaret
Evleri’nin (TTE) kurulması için çalışma
başlatılmasını kabul ettiklerini, ilgili hükümet
organlarına ticaret tamamlayıcılığını
artırmak ve Üye Devletler arasındaki
niceliksel kısıtlamaları ve tarife dışı önlemleri
ortadan kaldırmak için yeni girişimleri
ayrıntılı olarak değerlendirmeleri
talimatı verdiklerini;
27. Türk Ticaret ve Sanayi Odası’nın (TTSO),
2 Kasım 2020’de Bakü’de düzenlenen
“Azerbaycan’da Yeni Bir Sosyal ve Ekonomik
Kalkınma Dönemi” temalı olağanüstü
toplantı, 44 Günlük Vatan Muharebesi
sırasında Ermeni saldırılarından
etkilenen Berde şehrinin sivil nüfusuna
Türk Devletleri Teşkilatı adına yapılan
insani yardım; 2021 yılında Budapeşte
ve Bakü’de Sekretarya ile ortaklaşa
düzenlenen 3. TTSO Genel Kurulu ve
iş forumları gibi Türk Devletleri Teşkilatı
adına özel, sektör içindeki işbirliğini
güçlendirmeye yönelik faaliyetlerini
memnuniyetle karşıladıklarını;
TTSO Üyesi Odalara TTSO Sekretaryasına
temsilci atama çağrısında bulunduklarını
ve Özbekistan’da TTSO Sekretaryası’nın
katkılarıyla TOBB Ekonomi ve Teknoloji
Üniversitesi’nin Taşkent kampüsünün
açılmasını takdir ettiklerini;
28. “Çeşitli Ekonomik Bölgeler Arasında Bilgi
ve Tecrübe Paylaşımı Hakkında Türk
Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi
Üye Ülkeleri Arasında Mutabakat Zaptı”-
nın uygulanmasını teşvik ettiklerini;
29. Kazakistan’ın Hazar Geçişli Uluslararası
Doğu-Batı Orta Koridoru da dâhil olmak
üzere, Türk devletleri arasındaki ekonomik
işbirliğini ve bağlantısallığı güçlendirmek
amacıyla Türkistan’da Türk devletleri
için kurulacak “TURANSEZ” özel
ekonomik bölgesine katılma davetini
memnuniyetle karşıladıklarını;
30. Türk Devletleri Teşkilatı’nın, SESRIC ile
işbirliği içinde hazırlanan “Türk Devletleri
Teşkilatı Üye Devletlerinin Yatırım
Ortamı ve Uluslararası Ticaret Tamamlayıcılığı”
hakkında ilk yayınına dikkat
çekerek, Sekretaryayı gelecek yayınlar
için yeni konu önerileri hazırlamakla görevlendirdiklerini;
31. Özbekistan’ın “Türk Devletleri Teşkilatı
Üye Devletlerinin Küçük ve Orta Büyüklükteki
İşletmelerinden Sorumlu Hükümet
Kurumları Arasında Mutabakat
Zaptı”na taraf olmasını memnuniyetle
karşıladıklarını ve Türk Devletleri Teşkilatı
bünyesinde Üye Devletlerin Küçük
ve Orta Büyüklükteki İşletmelerini Geliştirme
Ajansları arasında işbirliğini güçlendirmekte
mutabık kaldıklarını;
32. 19-20 Eylül 2021 tarihlerinde Taşkent’te
Birinci Genç Girişimciler Forumu’nundüzenlenmesini takdirle karşıladıklarını
ve Üye Devletlerin ilgili kurumlarını, Üye
ve Gözlemci Devletlerin genç iş insanlarını
desteklemek amacıyla sözkonusu
Forum’un gerçekleştirilmesini sürdürmekle
görevlendirdiklerini ve kadınların
ekonomik olarak güçlendirilmesine yönelik
destek projelerinin hazırlanmasını
tavsiye ettiklerini;
33. Üye Devletlerin ilgili Bakanlıklarını, yeşil
teknolojiler ve akıllı şehirler konusunda
işbirliğini çok taraflı bir biçimde başlatmaları
yönünde talimatlandırdıklarını;
34. Üye Devletlerin ilgili Bakanlıklarına, bölgede
sürdürülebilir tarımsal büyüme ve
istikrarlı gıda arzına yönelik çok taraflı
işbirliğini güçlendirmeleri talimatı verdiklerini
ve Üye ve Gözlemci Devletleri
gıda güvenliği alanında işbirliği önerileri
sunmaya davet ettiklerini;
35. Yenilenebilir enerji alanında işbirliğini
genişletmek de dahil olmak üzere, enerji
sektöründe işbirliğini artırma çağrısında
bulunduklarını;
36. Enerji projelerinin bağlantısallığını güçlendirerek
ve gelecekteki altyapı projelerinde
aralarındaki bağlantısallığı temel
bir unsur olarak kabul ederek Üye
Devletlerin enerji güvenliğinin önemini
vurguladıklarını;
37. Türk Devletleri Teşkilatı Enerji Bakanlarının
24 Şubat 2021 tarihinde yapılan ilk
çevrimiçi toplantısının sonuçlarını desteklediklerini,
yenilenebilir enerji, enerji
verimliliği, enerji düzenlemesinin iyileştirilmesi
ve piyasa faaliyetleri alanlarında
işbirliğinin geliştirilmesinin güçlendirilmesi
için mevcut olan önemli potansiyeli
vurguladıklarını, Üye Devletler arasındaki
bağlantısallığın ve saha gezileri ve çalışma
ziyaretleri ile yenilenebilir enerjide
işbirliğine ilişkin öneriler geliştirilmesini
teşvik ettiklerini;
38. 30 Nisan 2020 ve 14 Ekim 2021 tarihlerinde
Budapeşte’de düzenlenen video
konferans toplantısı ve Beşinci Ulaştırma
Bakanları Toplantısı sonuçlarını desteklediklerini,
Üye Devletlerin ilgili kurumlarını
Hazar Geçişli Uluslararası Doğu-
Batı Orta Koridorundan daha verimli,
sürdürülebilir ve kesintisiz bir güzergah
olarak istifade etmek için idari prosedürleri
basitleştirmek de dâhil olmak üzere,
uygun koşullar yaratmaya devam etmeleri
için talimatlandırdıklarını;
39. Hazar Geçişli Uluslararası Doğu-Batı
Orta Koridoru boyunca taşımacılık işlerini
kolaylaştırmak için önemli bir adım
olan “Türk Devletleri Teşkilatı Üye Ülkeleri
Arasında Uluslararası Kombine Yük
Taşımacılığı Anlaşması”nı nihai hale getirme
talimatı verdiklerini;
40. Zengezur Koridoru’nun Hazar Geçişli
Uluslararası Doğu-Batı Orta Koridoru
kapsamında bağlantısallığın daha iyi
sağlanması için ortaya çıkan bir fırsat
olduğunu vurguladıklarını ve Koridorun
en kısa sürede faaliyete geçirilmesi için
Üye Devletlerin ilgili makamlarını, Azerbaycan
Cumhuriyeti Hükümeti’nin çabalarını
desteklemeye davet ettiklerini;
41. Ulaştırma koridorlarının, gümrük-sınır
kontrol noktalarının ve lojistik merkezlerin
kesintisiz faaliyet göstermesinin
sağlanması başta olmak üzere, pandemi
sırasında ticari ve ekonomik ilişkilerin
sürdürülebilirliğini sağlamak için Üye ve
Gözlemci Devletlerin dayanışmasını takdir
ettiklerini;
42. Sivil havacılıkta işbirliğinin güçlendirilmesinin
önemini vurguladıklarını ve ilgili
makamları havayolu operasyonları için
idari prosedürleri kolaylaştırmaya, talebe
bağlı olarak Üye Devletler arasında
uçuş sayısını artırmaya ve Üye ve Gözlemci
Devletler arasındaki hava taşımacılığı
bağlantılarının çeşitlendirilmesine
katkıda bulunmaya teşvik ettiklerini;
43. Mersin Limanı, Evrensel Lojistik Hizmetleri
(Taşkent), Akhtachi (Andican) ve
Tirmiz Kargo Merkezi’nin (Surhanderya)
Türk Devletleri Teşkilatı Kardeş Limanlar
sürecine dâhil edilmesini memnuniyetle
karşıladıklarını, 6 Eylül 2021 tarihinde
Samsun’da düzenlenen Türk Devletleri Teşkilatı Kardeş Limanlar Dördüncü
Toplantısı’nın sonuçlarını desteklediklerini
ve diğer Türk Devletleri Teşkilatı
Kardeş Limanlarının yanı sıra diğer Türk
Dili Konuşan Ülkelerin kara ve deniz limanları
arasında daha kapsamlı işbirliğini
teşvik ettiklerini;
44. 30 Haziran 2021’de Taşkent’te Türk
Devletleri Teşkilatı kapsamında “e-İzin”
konulu Türk-Özbek Çalışma Grubu
Toplantısının düzenlenmesi de dâhil
olmak üzere Sekretarya’nın Üye Devletler
arasında “e-İzin” konusunda çok
taraflı işbirliği başlatma çabasını takdir
ettiklerini ve ilgili makamlara ulaşımda
dijital araçları yaygın olarak kullanma
çağrısında bulunduklarını;
45. Türk Devletleri Teşkilatı, EİT, TRACECA,
IRU, KEİ ve Uluslararası Taşımacılık Forumu
(ITF) arasında 15 Mart 2021’de,
COVID-19 pandemisinin tüm ülkelerdeki
insanların sağlığı, toplulukları ve
geçim kaynakları üzerindeki olumsuz etkilerini
tartışmak için toplanan çevrimiçi
toplantının sonuçlarını not ettiklerini ve
pandeminin süregelen sağlık, sosyal ve
ekonomik zorluklarının ele alınmasında
ortak bir duruş geliştirmek için yayınlanan
Ortak Açıklamayı memnuniyetle
karşıladıklarını;
46. “Türk Devletleri Teşkilatı Üye Ülkeleri
Hükümetleri arasında Basitleştirilmiş
Gümrük Koridoru Kurulmasına İlişkin
Protokolün” imzalanması amacıyla üzerinde
anlaşmaya varılan temel mallara
yönelik kolaylaştırıcı tedbirlerin uygulanmasını
teşvik ettiklerini;
47. Hazar Geçişli Uluslararası Doğu-Batı
Orta Koridorunun tüm potansiyelinden
yararlanmak için gümrük ve idari usulleri
kolaylaştırmayı ve sınır geçiş işlemlerinin
uyumuna ve sadeleştirilmesine katkı
sağlayacak Kervansaray Projesi çerçevesinde
gümrük işbirliği ile İpek Yolu’nu
canlandırmayı kabul ettiklerini;
- Türk Devletleri Teşkilatı bünyesinde
dijital sistemlerin tanıtılması ve sınır ötesi
hareketlerde elektronik ön bildirim
sisteminin kurulması yoluyla gümrük ve
diğer ilgili kurumlar tarafından verilen
izin belgelerine ilişkin gümrük prosedürlerinin
basitleştirilmesini teşvik ettiklerini
ve Üye Devletleri modern gümrük
mekanizmalarını ve gelişmiş bilgi alışverişi
sistemini kullanmaya devam etmeye
çağırdıklarını;
- Sekretaryanın, UNECE ile yakın işbirliği
içinde 15 Haziran 2021’de e-TIR
konusunda gerçekleştirilen ilk Çalışma
Grubu toplantısı, Türk Konseyi çerçevesinde
Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan
arasında dijital TIR pilot projelerinin
başlatılması ve IRU ile işbirliği içinde
gümrük makamlarının uzmanlarına yönelik
eğitim programları da dâhil olmak
üzere Üye Devletler arasında e- TIR konusunda
işbirliği kurulmasındaki aktif
rolünü takdir ettiklerini;
- İlgili makamları, Dünya Gümrük Örgütü
ile yakın işbirliği içinde olarak Üye
Devletler arasında dış ticaret işlemlerini
kolaylaştırmaya yönelik ulusal Yetkilendirilmiş
Ekonomik Operatör Programlarının
geliştirilmesi ve uygulanması konusunda
birbirlerinin deneyimlerinden
yararlanmaya devam edilmesiyle görevlendirdiklerini;
48. Üye ve Gözlemci Devletleri, Asya ve Avrupa
arasında fiber optik yüksek hızlı
internet hattının inşasını öngören Dijital
Aktarım Merkezi projesinin uygulanmasında
Azerbaycan’ı desteklemeye davet
ettiklerini;
49. Hazar Geçişli Fiber Optik projesinin
önemini vurguladıklarını ve uygulanmasının
hızlandırılması çalışmaları çağrısında
bulunduklarını;
50. Mevcut ve gelecek nesillerin sağlığı
ve esenliği için çevrenin korunmasının
önemini vurguladıklarını, yeşil teknolojilerin
uygulanması, biyolojik çeşitliliğin
korunması, iklim değişikliğine adaptasyon
gibi yollarla bu alanda gerekli acil
ortak eylemde bulunmayı kabul ettiklerini
ve uluslararası çevre güvenliğininkorunmasına ortak katkıda bulunmaya
hazır olduklarını teyit ettiklerini;
- Ortak fakat farklılaştırılmış sorumlulukların
bilincinde olarak, ekonomik ve
çevresel refah koşullarını sağlamak için
kapsayıcılık, ayrımcılık yapmama, sera
gazı emisyonlarını azaltmada verimlilik
ilkelerine olan sıkı bağlılıklarını ve özellikle
sanayi, tarım, enerji, ulaşım ve yenilenebilir
enerji kaynakları başta olmak
üzere düşük karbonlu kalkınma alanında
geniş bir uluslararası değişim ve birbirinden
farklı en iyi teknolojileri geliştirme
niyetine sıkı sıkıya bağlı olduklarını
kaydettiklerini;
- Üye Devletler arasında iklim gündemi
alanındaki aktif işbirliğini memnuniyetle
karşıladıklarını, Türk Devletleri Teşkilatı
Üye Ülkelerinin bu alandaki konumlarının
yakınlığını göz önünde bulundurmayı
kabul ettiklerini, küresel iklim gündeminde
belirlenen hedeflere ulaşılmasını
desteklediklerini ve özellikle sürdürülebilir
kalkınma bağlamında iklim değişikliği
tehdidine karşı küresel tepkiyi güçlendirmek
için Paris İklim Anlaşmasının
uygulanmasını taahhüt ettiklerini;
51. Türkiye’de ve bölgede meydana gelen
orman yangınları ve sel gibi çevresel
felaketlerden derin üzüntü ve endişe
duyduklarını ifade ettiklerini ve Türkiye
Cumhuriyeti’nin teklifi üzerine doğal
afetlerin etkilerini azaltmak ve iyileşmeye
katkıda bulunmak amacıyla ortak arama,
kurtarma ve rehabilitasyon çalışmaları
yapmak için “Türk Devletleri Teşkilatı
Sivil Koruma Mekanizması” adı altında
Türk Devletleri Teşkilatı bünyesinde afet
müdahale birimi kurulması hususunda
çalışmalara başlanması talimatı verdiklerini,
Türkiye’nin orman yangınlarıyla
mücadele konusunda işbirliğine ilişkin
bölgesel bir konferans düzenleme niyetini
memnuniyetle karşıladıklarını;
52. 21 Nisan 2021’de çevrimiçi olarak Türk
Kızılayı’nın ev sahipliğinde gerçekleşen,
bir ağ kurulması konusunda anlaşmaya
varılan, Türk Devletleri Teşkilatı Üye Ülkelerindeki
Kızılay Dernekleri Başkanları
Birinci Toplantısını memnuniyetle karşıladıklarını
ve Üye Devletleri, Kızılaylar
arasındaki işbirliğini geliştirmek için bu
ağı desteklemeye ve Türk Devletleri Teşkilatı
Üye Ülkeleri’ndeki doğal ve insan
kaynaklı afetlere toplu olarak hazırlamak
ve müdahale etmek için güçlerini birleştirmeye
teşvik ettiklerini;
53. Azerbaycan Cumhurbaşkanı tarafından
başlatılan Türk Devletleri Teşkilatı “COVID-
19 pandemisiyle mücadelede Dayanışma
ve İşbirliği” konulu Olağanüstü
Zirvesi’nin ardından düzenlenen Türk
Devletleri Teşkilatı Üye ve Gözlemci Ülkelerinin
Sağlık Bakanlarının 28 Nisan
2020 tarihinde gerçekleştirdiği Birinci
Video-Konferans Toplantısının kararlarını
tasdik ettiklerini ve Üye ve Gözlemci
Devletler arasında önlem, teşhis, tedavi,
rehabilitasyon, epidemiyolojik çalışmalar
ve bilimsel araştırmalarda bilgi ve
deneyim ve uygulanan en iyi yöntemlerin
değişimine yönelik Türk Devletleri
Teşkilatı bünyesinde kurulan Sağlık Koordinasyon
Kurulu ve Sağlık Bilim Grubu’nun
faaliyetlerini memnuniyetle karşıladıklarını;
54. Kazakistan, Türkiye ve Özbekistan’da
COVID-19’a karşı yerli aşıların gelişimini
memnuniyetle karşıladıklarını ve üye
ülkelere aşı işbirliğini güçlendirme çağrısında
bulunduklarını; Üye ve Gözlemci
Devletleri tek taraflı veya karşılıklı tanıma
veya aşı sertifikaları yoluyla uluslararası
seyahat ve ulaşım için COVID-19 ile ilgili
giriş ve geçiş kısıtlamalarını hafifletmeye
teşvik ettiklerini; herkes güvende olana
kadar hiç kimsenin güvende olmayacağı
anlayışıyla, COVID-19’a yanıt olarak tüm
ülkelerin aşılara erişiminin adil, ekonomik,
zamanında ve evrensel olarak sağlanmasının
önemini hatırlattıklarını;
55. Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan ve Macaristan
tarafından Türk Devletleri Teşkilatı
himayelerinde Afrika ülkelerine
yapılan aşı bağışını memnuniyetle karşıladıklarını;56. Pandemi ile mücadelede ön saflarda yer
alan Üye ve Gözlemci Devletlerin doktorları
ve diğer sağlık personelinin özverili
çalışmalarını övdüklerini, 2021’i Uluslararası
Sağlık Çalışanları Yılı ilan etme
girişimi ve aşı geliştirme ve pandemi ile
mücadele konusundaki deneyimlerini
paylaşmak amacıyla Sağlık Bilimleri
Grubu’nun ilk yüz yüze Aşı Çalıştayı’nı
24-27 Ağustos 2020’de İzmir’de düzenlemesinden
ötürü Türkiye Cumhuriyeti
Sağlık Bakanlığı’nı tebrik ettiklerini;
57. Sekretaryayı, 11 Eylül 2020’de aralarında
imzaladıkları Mutabakat Zaptını temel
alarak, Dünya Sağlık Örgütü ve Üye
ve Gözlemci Devletlerin sağlık makamlarıyla
ortak projeler yürütmeye teşvik
ettiklerini;
58. 29 Ekim 2021 tarihinde İstanbul’da düzenlenen
Sağlık Bakanları toplantısında
kabul edilen ve sağlık alanında küresel
dayanışma ve işbirliğinin önemini vurgulayan
Ortak Bildiriyi onayladıklarını;
59. Kişisel koruyucu ekipman, aşılar ve ilaçlar
dahil olmak üzere birbirlerine yardım
sağladıkları için Üye ve Gözlemci Devletleri
oldukça takdir ettiklerini ve Üye ve
Gözlemci Devletlerin Sağlık Bakanları
ve bilim insanlarının katılımıyla her yıl
Ekim’de “Türk Tıp Dünyası Kongresi”nin
düzenlenmesini onayladıklarını;
60. Kamu yönetimi sisteminin kalitesini iyileştirmek
ve bölge içi dijital ticaret ve
alım satımı teşvik etmek için e-yönetişim
ve e-hizmetler konusunda bir işbirliği
platformu oluşturmasını memnuniyetle
karşıladıklarını ve Türk Devletleri Teşkilatı
Üye Ülkeleri arasında elektronik
imzaların karşılıklı olarak tanınmasını
ve devlet kurumlarının ve iş sektörünün
katılımıyla elektronik belge değişim sisteminin
oluşturulmasını desteklediklerini,
Üye Devletlerin kamu hizmetleri ve
e-devlet alanındaki ilgili makamlarının
Nisan 2021’de Azerbaycan Cumhuriyeti’ne
(ASAN hizmeti) ve Eylül 2021’de
Kazakistan Cumhuriyeti’ne (Astana Hub)
yaptığı ziyaretlerin de memnuniyetle
karşıladıklarını;
61. Kazakistan toprağı Baykonur’dan uzaya
ilk kez insan çıkışının 60. Yıldönümünün
önemine dikkat çektiklerini;
62. Türkiye Uzay Ajansı tarafından başlatılan,
Türk Devletleri Teşkilatı bünyesinde
Uzay Teknolojisi Projeleri alanında işbirliği
ve eşgüdümün sağlanması için Üye
Devletlerin ilgili makamlarını görevlendirdiklerini;
63. Araştırma, geliştirme ve yenilikçi projeleri
desteklemek üzere, Üye Devletler arasında
bilimsel ve teknolojik işbirliğinin
geliştirilmesini desteklediklerini;
64. Türkiye Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
tarafından son 4 yıldır başarıyla gerçekleştirilen
“Teknofest
– Havacılık, Uzay ve Teknoloji Festivali”-
nin önümüzdeki yıllarda Türk Devletleri
Teşkilatı’nın diğer Üye Ülkelerinde düzenlenmesine
ilişkin Türkiye’nin önerisini
memnuniyetle karşıladıklarını;
65. 24 Haziran 2021’de Hokand’da düzenlenen
Türk Devletleri Teşkilatı Turizmden
Sorumlu Bakanlar Altıncı Toplantısı’nın
sonuçlarını desteklediklerini, Özbekistan
Cumhuriyeti’nin Türk Devletleri
Teşkilatı bünyesinde ev sahipliği yaptığı
ilk Bakanlar toplantısının başarılı bir şekilde
organize edilmesi, “Türk Dünyası
Turizm Başkenti” girişiminin başlatılması
ve Özbekistan Cumhuriyeti’nin Hokand
şehrinin ilk “Türk Dünyası Turizm Başkenti”
ilan edilmesinden ötürü Özbek
tarafını takdir ettiklerini ve bu girişim
kapsamında sürdürülebilir turizm ve ilgili
altyapının geliştirilmesi için ortak girişimler
ve projelerin uygulanması talimatı
verdiklerini;
66. İpek Yolu üzerinde bulunan Üye Devletlerin
doğal ve coğrafi avantajlarından
yararlanarak, turizm sektöründe daha
fazla işbirliğini ve bölgeye daha fazla
turist çekmeyi teşvik ettiklerini ve “Tabarruk
Ziyarat” ve “Turizm Haritası” projelerinin uygulanmasını sağlamak ve “Türk
Konseyi Modern İpek Yolu Ortak Tur
Projesi”ni ulusal ve uluslararası turizm
fuarları da dâhil olmak üzere, gerekli
araçlarla tanıtmak için Üye Devletlerin
ilgili makamlarını görevlendirdiklerini;
67. Üye Devletlere, insanları ve mekanları
ortak tarih ve miras ağlarında bir araya
getirerek seyahat daveti olarak kültürel
rotaların tanıtılması ve Türk Dünyasının
zengin ve çeşitli mirasını keşfetme araçlarının
başlatılması için çalışmakla görevlendirdiklerini;
HALKLARARASI İŞBİRLİĞİ
68. Türk Dili Konuşan Diasporalar için Kapasite
Geliştirme Eğitim Programlarının
yanı sıra, Üye Ülkelerin Diaspora
Kurumları arasında Deneyim Değişimi
Programlarının düzenlenmesini takdir
ettiklerini ve Üye Devletlerin ilgili kurumlarına,
onaylanan “Türk Konseyi’nin Türk
Dili Konuşan Diaspora Ortak Faaliyet
Stratejisi” ve “2021-2022 için Türk Konseyi
Türk Dili Konuşan Diaspora Ortak
Eylem Planı” uyarınca işbirliğini geliştirme
çağrısında bulunduklarını;
69. Kamu kurumları, STK’lar, medya kuruluşları,
akademisyenler, karar alıcılar,
milletvekilleri ve kanaat önderleri arasındaki
ilişkileri ve işbirliğini geliştirmeyi,
uluslararası alanda dezenformasyonla
etkin bir şekilde mücadele etmeyi ve küresel
kamuoyunu doğru bilgilendirmeyi
teminen yeni işbirliği fırsatları geliştirmek
için Üye Devletlerin ilgili makamlarını
iletişim ve kamu diplomasisi alanlarında
karşılıklı olarak desteklemekle
görevlendirdiklerini;
70. 10 Nisan 2021 tarihinde Bakü’de gerçekleştirilen
Türk Devletleri Teşkilatı
Bilgi ve Medyadan Sorumlu Bakanlar
Üçüncü Toplantısı’nın kararlarını onayladıklarını,
Türk Dili Konuşan Ülkelerdeki
olaylar hakkında yerel ve uluslararası
düzeyde siyasi, kültürel, ekonomik ve
sosyal farkındalığı artırmak için medya
ve bilgi işbirliğinin güçlendirilmesini
desteklediklerini ve Türkiye Cumhuriyeti
Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı ev
sahipliğinde 22-24 Ekim 2021 tarihlerinde
İstanbul’da düzenlenen Uluslararası
Medya Forumu’nun başarılı organizasyonundan
ötürü tebrik ettiklerini; Hazar
Geçişli Uluslararası Doğu-Batı Orta Koridoru
boyunca taşımacılık işlerini kolaylaştırmak
için önemli bir adım olarak
“Türk Devletleri Teşkilatı Üye Ülkeleri
Arasında Uluslararası Kombine Yük Taşımacılığı
Anlaşması”nı nihai hale getirme
talimatı verdiklerini;
71. Yeni oluşan ve gelişmekte olan medya
platformlarında ve ulusal TV kanalları
ile haber ajansları arasındaki işbirliğini
artırmayı, üzerinde mutabık kalınan kategorilerdeki
değişim programları ve video
materyalleri için Ulusal TV Kanalları
arasında kurulan Ortak FTP Havuzunun
tam potansiyelinin en üst düzeye çıkarılmasını
teşvik ettiklerini;
72. Türk Konseyi Onursal Başkanı ve Kazakistan
Cumhuriyeti Birinci Cumhurbaşkanı
Elbaşı Nursultan Nazarbayev’in
“Büyük Bozkırın Yedi Özelliği” başlıklı
makalesine dayanan “Büyük Bozkırın
Yedi Özelliği” ortak belgesel filminin
yapımını, Türk dünyasının kültürünü ve
büyük şahsiyetlerini birlik ve beraberlik
ruhu içinde tanıtmak, yaygınlaştırmak ve
benzer projelerin başlatılmasını teşvik
etmek amacıyla, ortak televizyon projesi
“Korkut Ata” ve Türk-Özbek yapımı
“Mendirman Celaleddin” televizyon dizisi
ve TRT Avaz’ın “Köklerin İzinde” adlı
belgeselin yapımını takdir ettiklerini;
73. Kazakistan’ın, merkezi Türkistan şehrinde
bulunacak olan uluslararası TV kanalı
kurma girişiminin önemini not ettiklerini;
74. Türk Dünyası içindeki birlik ve beraberliğe
katkı sağlamaya ilişkin “Türk Dünyasının
Birliğine Katkı için Türk Devletleri
İşbirliği Konseyi Ali Şir Nevai Uluslararası
Ödülüne İlişkin Yönetmeliğin” kabul
edilmesinden büyük memnuniyet duyduklarını;
75. Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı
Sayın İlham Aliyev tarafından, Şuşa’nın Azerbaycan Kültür Başkenti ilan
edilmesinden duydukları memnuniyeti
ifade ettiklerini ve bu amaçla faaliyet ve
etkinliklerin gerçekleştirilmesini desteklediklerini;
76. 3-4 Kasım 2021 tarihlerinde İstanbul’da
gerçekleştirilen Eğitim ve Bilim Bakanları
Altıncı Toplantısının sonuçlarını onayladıklarını
ve 2022 yılında Türkiye’de
gerçekleştirilecek Üye Devletlerin eğitim
uzmanlarına yönelik “Orhun Eğitim Değişim
Programı Yönetmeliğinin” kabulünü
memnuniyetle karşıladıklarını ve Üye
Devletlerin ortaokul/liseleri arasında
2022 yılında Kazakistan’da düzenlenecek
Üçüncü Öğrenci Değişim Programı
hususunda ilgili makamlara gerekli tedbirleri
almaları talimatını verdiklerini;
77. Türkiye Maarif Vakfı (TMF) okullarının
Türk Dünyasındaki yararlı faaliyetlerini
not ettiklerini ve Üye Devletlerin ulusal
mevzuatına uygun olarak, TMF okullarının
kuruluş prosedürlerini kolaylaştıracaklarını;
78. 26 Ekim 2021 tarihlerinde Türkistan’da
düzenlenen Türk Üniversiteler Birliği
(TÜRKÜNİB) 5. Genel Kurulu’nun sonuçlarını
desteklediklerini, Kırgızistan,
Özbekistan ve Türkiye’den yeni üniversitelerin
dâhil olmasını memnuniyetle
karşıladıklarını ve Orhun Değişim Programı
çerçevesinde işbirliğinin kapsamını
genişletme ve zenginleştirme çağrısında
bulunduklarını;
79. Türk Akademisi temsilcilerinden ve Üye
Devletlerinin ilgili kuruluşlarının temsilcileri
ile bilirkişilerinden oluşacak komisyonun,
“Ortak Türk Tarihi” “Türk Dünyası
Coğrafyası” ve “Ortak Türk Edebiyatı”
ders kitaplarının hazırlanmasında son
aşamaya geçiş çalışmalarının hızlandırılmasını
teminen kurulması kararını takdir
ettiklerini;
80. Üye Devletlerdeki öğrencilerin Macar
üniversitelerinde eğitim görmeye yönelik
artan ilgilerini övdüklerini, Türk Dili
Konuşan Ülkelerdeki üniversite öğrencilerine
tahsis edilen artan burs olanakları
için Macar Hükümetini takdir ettiklerini
ve Üye Devletlere eğitim alanında Macaristan
ile ortaklıklarını güçlendirme
çağrısında bulunduklarını;
81. Kırgız Cumhuriyeti’nin Uzkend kentinde
17 Eylül 2021’de uluslararası kuruluşların
temsilcileri, kültürel mirasın restorasyonu
ve korunması alanında uzmanlar
ve ayrıca halk toplulukları ve müzik ve
dans sanatlarının ustaları dâhil olmak
üzere, 3.000’den fazla kişinin katıldığı
Etno-Folklor Festivali «Uzkend-Munara-
2021» organizasyonunu takdir ettiklerini;
82. 29 Kasım 2019 tarihinde Bişkek’te ve 20
Eylül 2021’de Taşkent’te düzenlenen
Üye Devletlerin Gençlik ve Spordan Sorumlu
Bakanlarının Dördüncü ve Beşinci
Toplantılarında alınan kararları desteklediklerini
ve Türk Dili Konuşan Gençler
arasındaki etkileşimi artırmak amacıyla
“Türk Konseyi Çok Taraflı ve İkili
Gençlik ve Gençlik Çalışanları Değişim
Programlarına İlişkin İşbirliği Mutabakat
Zaptı”nın imzalanmasından duydukları
memnuniyeti ifade ettiklerini;
83. 30 Ağustos - 2 Eylül 2021 tarihlerinde
Kırgız Cumhuriyeti’nin Oş kentinde
düzenlenen Türk Konseyi Genç Liderler
Forumu’nun başarılı organizasyonu
için Kırgız Cumhuriyeti’ni övdüklerini ve
Gençlik Politikasının geliştirilmesine katkıda
bulunmak, Üye Devletlerin Gençleri
arasındaki dostluğu güçlendirmek
için bu tür faaliyetlerin düzenlenmesinin
öneminin altını çizdiklerini;
84. Türkmenistan ve Macaristan’ın da dâhil
olduğu “Türk Dili Konuşan Ulusal Futbol
Federasyonları Arasında Mutabakat
Zaptı”nın 14 Nisan 2021’de imzalanmasından
duydukları memnuniyeti ifade ettiklerini
ve Tarafların ilgili makamlarını,
Mutabakat Zaptında yer alan işbirliğini
tüm yönleriyle gerçekleştirmeye teşvik
ettiklerini;
85. 2022’de Kazakistan’da 2. Türk Üniversite
Spor Oyunları’nın (Türk Universiade)düzenlenmesini teşvik ettiklerini ve Üye
Devletlerin ilgili makamlarını organizasyon
için azami işbirliğini sağlamaya ve
Oyunlara aktif olarak katılmaya çağırdıklarını;
86. Etnotarihsel sporların, kültürlerarası diyaloğun
ve Türk kültürel mirasının tanıtımına
katkıda bulunan Dünya Göçebe
Oyunları’nın (DGO) ihdas edilmesinde
ve tanıtılmasında Kırgız Cumhuriyeti’nin
rolünü güçlü bir şekilde takdir ettiklerini,
2022’de Türkiye’de Dördüncü Dünya
Göçebe Oyunları’nın (DGO) düzenlenecek
olmasını memnuniyetle karşıladıklarını
ve Üye Devletlerin ilgili makamlarına,
organizasyon için en üst düzeyde
işbirliği yapma ve DGO’ya aktif olarak
katılma çağrısında bulunduklarını;
87. Üye ve Gözlemci Devletleri 2020 ve
2021’de Tokyo 2020 Olimpiyat Oyunları
da dâhil olmak üzere, Uluslararası Spor
Turnuvalarında elde edilen başarılardan
ötürü tebrik ettiklerini ve Türk Dili
Konuşan Ülkelerde büyük uluslararası
spor etkinliklerinin devamını teşvik ettiklerini;
88. Türk dünyasının kültürlerarası ve dinlerarası
diyalogdaki birleştirici rolünü teşvik
ettiklerini, Azerbaycan’ın “Bakü süreci”
ile BM Genel Sekreteri tarafından
kültürlerarası ve dinlerarası diyaloğu
teşvik etmek üzere ana küresel platformlardan
biri olarak gösterilen, iki yılda bir
düzenlenen Dünya Kültürlerarası Diyalog
Forumu vasıtasıyla gösterdiği çabaları
desteklediklerini;
89. Nursultan Nazarbayev Vakfı tarafından
16 Nisan 2021 tarihinde düzenlenen
“Türkistan - Türk Dünyasının Manevi
Başkenti” konulu çevrimiçi uluslararası
konferansın ve Kazakistan Cumhuriyeti
Hükümeti tarafından 27 Mayıs 2021 tarihinde
Türkistan’da düzenlenen “Türkistan-
Türk Dünyasının Manevi Başkenti”
konulu Uluslararası konferansın sonuçlarını
memnuniyetle karşıladıklarını;
TÜRK DÜNYASINDA KURUMSAL
İŞBİRLİĞİ
90. TÜRKPA, TÜRKSOY, Türk Akademisi ve
Türk Kültür ve Miras Vakfı (TKMV) faaliyetlerini
övgüyle karşıladıklarını ve Dışişleri
Bakanlığı Konseyi’ne sunulan raporların
önemini müdrik olduklarını;
91. Kazakistan Cumhuriyeti tarafından
Nur-Sultan’da tahsis edilen yeni Türk
Akademisi binasının resmi açılışından
duydukları memnuniyeti ifade ettiklerini;
92. Türk İşbirliği Teşkilatları arasındaki etkileşimin
daha da geliştirilmesini desteklediklerini
ve ortak Türk işbirliği gündeminin
etkin bir şekilde uygulanmasını
sağlamak üzere ilgili kuruluşları Koordinasyon
Komitesi’nin çalışmalarını güçlendirmeye
teşvik ettiklerini ve önemli tarihlerde
başarılı kutlama ve önemli Türk
şahsiyetlerine yönelik anma etkinliklerini
takdir ettiklerini;
93. 18 Aralık 2019’da Bakü’de ve 27-28 Eylül
2021’de Türkistan’da gerçekleştirilen
TÜRKPA Dokuzuncu ve Onuncu Genel
Kurul Toplantılarının sonuçlarını not ettiklerini,
2030 Sürdürülebilir Kalkınma
Gündemine ait konuları ele almasının
yanı sıra, TÜRKPA’nın parlamenter düzeyde
COVID- 19 pandemisiyle mücadele
çabalarını takdir ettiklerini ve
Özbekistan Cumhuriyeti Âli Meclisi’nin
TÜRKPA faaliyetlerine aktif katılımını
memnuniyetle karşıladıklarını;
94. Siyasi katılımı ve iyi yönetişimi desteklemek
üzere, Üye Devletlerdeki seçim ve
referandumların gözlemlenmesi konusunda
Türk Devletleri Teşkilatı ile TÜRKPA’nın
model mevzuatın hazırlanmasına
yönelik faaliyetlerini takdir ettiklerini;
95. Büyük Türkmen şairi, filozofu ve düşünürü
Makhtumkuli Fraghi’nin 300. doğum
yıldönümünü kutlamanın önemini vurguladıklarını
ve Türk İşbirliği Teşkilatlarını
Üye ve Gözlemci Devletlerini buna
yönelik özel etkinlikler düzenlemeyle
görevlendirdiklerini;96. Türk Akademisi’nin “Türk Dünyası Tarih
ve Coğrafya Atlası”nın oluşturulmasına
ilişkin projesinin tamamlanmasını takdir
ettiklerini ve bu bağlamda, “Türk Dünyasının
Kutsal Mekânları” ve “Türk Dünyasının
Seçkin Kişilikleri” projelerinin de
tamamlanması talimatını verdiklerini;
97. Türk Akademisi tarafından İslamabad’da
“El-Farabi Forumu”nun düzenlenmesini,
İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) Bilimsel
ve Teknolojik İşbirliği Daimi Komitesi
(COMSTECH) ile İşbirliği Zaptının imzalanmasını
ve Pakistan’ın birçok üniversitesi
ve eğitim ve araştırma kurumu ile
ilişki kurulmasını takdir ettiklerini;
98. TÜRKSOY’un başlattığı girişim kapsamında
2020 yılında Özbekistan Cumhuriyeti’nin
Hiva kentinin “Türk Dünyası
Kültür Başkenti” ilan edilmesini memnuniyetle
karşıladıklarını, 2021 yılında
bu vesileyle şehirde düzenlenen etkinliklerden
duydukları memnuniyeti ifade
ettiklerini, ayrıca Osmanlı İmparatorluğu’nun
kurulduğu şehir Bursa’nın
16 Eylül 2021’de TÜRKSOY tarafından
2022 Türk Dünyası Kültür Başkenti olarak
kabul edilmesini keza memnuniyetle
karşıladıklarını ve 2022 yılında Bursa’da
düzenlenecek etkinliklere desteklerini
ifade ettiklerini;
99. Türk Cumhuriyetleri’nin bağımsızlığının
30. yıl dönümünde hazırlıklarına başlanan
2022’de “Tuna Nehri’nden Orhun
Vadisi’ne İpek Yolu Rallisi” düzenlenmesi
için TÜRKSOY’u desteklediklerini,
100. Türk Kültür ve Miras Vakfı’nın (TKMV),
Türk devletlerinin kültürel izleri konulu
proje ve konferanslar düzenlemesine
ve “İpek Yolunda Azerbaycan” başlıklı
ilk akademik kitap gibi yayınlara yönelik
çabaları ile Türk coğrafyası içinde ve
dışında gerçekleştirilen girişimlerle Türk
mirasını tanıtma girişimlerini övdüklerini;
101. TKMV tarafından duyurulan Béla Bartok
Yılı’nın Nizami’yi anma etkinliğinin
düzenlenen bir konserle açılmasına ve
Azerbaycan Şirvanşahlar Sarayı’nda düzenlenmesinin
önemini vurguladıklarını;
Litvanya’da azınlık Tatarlar ve Karayların
kültürel mirasını korumak amacıyla İşbirliği
Mutabakat Zaptı imzalamak suretiyle
Litvanya ile ilişkileri ilerlettikleri için TKMV’yi
tebrik ettiklerini;
102. Teşkilatın yeniden adlandırılması ışığında,
Sekretarya’yı kurumsal temelini daha
da iyileştirmeye ve etkinliğini artırmaya
teşvik ettiklerini ve Sekretarya’yı temel
görevlerine odaklanmak ve bu amaçla
insan ve mali kaynaklarının en etkin yönetimini
sağlamakla görevlendirdiklerini
ve Sekretarya’dan yapılan çalışmalar
hakkında rapor vermesini istediklerini;
ÜÇÜNCÜ TARAFLARLA İŞBİRLİĞİ
103. Üye Devletlerin uluslararası forumlarda
aktif işbirliğini güçlendirmesini teşvik
ettiklerini ve mümkün olduğunda uluslararası
örgütlerde birbirlerinin adaylıklarına
desteklerini ifade ettiklerini;
104. Azerbaycan Cumhuriyeti’nin Bağlantısızlar
Hareketi’nin dönem başkanlığını
başarıyla yürütmüş olmasını ve Hareketin
uluslararası ilişkiler sistemindeki konumunu
güçlendirmeye yönelik çabalarını
memnuniyetle karşıladıklarını;
105. Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı
Sayın İlham Aliyev’in Bağlantısızlar
Hareketi’nin başkanı sıfatıyla, birçok başarılı
girişimi sayesinde, COVID-19 pandemisinin
olumsuz sonuçlarını ele almak
amacıyla küresel çabaları harekete geçirmekte
oynadığı liderlik rolünü takdirle
karşıladıklarını; bu bağlamda, 3-4 Aralık
2020 tarihlerinde COVID-19 pandemisine
yanıt olarak Birleşmiş Milletler Genel
Kurulu Özel Oturumunun toplanmasının
önemini hatırlattıklarını;
106. Bağlantısızlar Hareketi’nin Başkan’ı
olarak Azerbaycan Cumhuriyeti’nin insiyatifi
üzerine “Koronavirüs hastalığı
(COVID-19) pandemisine yanıt olarak
tüm ülkelerin aşılara adil, ekonomik, zamanında
ve evrensel erişiminin sağlanması” başlıklı BM İnsan Hakları Konseyi
kararının Konsey’in 46. oturumunda kabul
edilmesini memnuniyetle karşıladıklarını;
107. Kazakistan Cumhuriyeti’ni Asya’da İşbirliği
ve Güven Arttırıcı Önlemler Konferansı
(CICA) Başkanı olmasından ötürü
tebrik ettiklerini ve CICA’yı uluslararası
teşkilata dönüştürme girişimini memnuniyetle
karşıladıklarını;
108. Kazakistan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı
Kasım Tokayev’in BM Genel Kurulu’nun
75. oturumunda BM Güvenlik Konseyi’ne
rapor verecek özel bir teşkilat olacak
Uluslararası Biyolojik Güvenlik Ajansı’nın
kurulması yönündeki girişimine
önem verdiklerini;
109. Özbekistan Cumhuriyeti’ni 2021-2023
dönemi için Birleşmiş Milletler İnsan
Hakları Konseyi’ne (UNHRC) seçilmesinden
dolayı takdir ettiklerini;
110. Kırgız Cumhuriyeti’ni, önerdiği “Doğa
Sınır Tanımaz: Sınıraşan İşbirliği – biyoçeşitliliği
koruma, onarma ve sürdürülebilir
kullanım için kilit faktör” başlıklı
yeni bir BM kararının 16 Nisan 2021’de
oy birliği ile kabul edilmesini takdir ettiklerini;
111. Kazakistan Cumhuriyeti’ni, 2022-2024
dönemi için BM Ekonomik ve Sosyal
Konseyi’ne (ECOSOC) ve BM İnsan
Hakları Konseyi’ne seçilmelerinden ötürü
tebrik ettiklerini;
112. Özbekistan Cumhuriyeti tarafından başlatılan,
Aral Denizi bölgesini çevresel
inovasyon ve teknoloji bölgesi ilan eden
BM Genel Kurulu kararının kabul edilmesini
memnuniyetle karşıladıklarını;
113. Kazakistan Cumhuriyeti’nin nükleer silahsızlanma,
nükleer silahların yayılmasını
önleme ve barış diplomasisi konularındaki
engin tecrübelerinin altını
çizdiklerini ve bu bağlamda 1991’de
Semipalatinsk Nükleer Test Sahası’nı
kapatma yönünde tarihi bir karar alarak,
nükleer silahlardan arındırılmış bir
dünyaya ulaşma yolundaki uluslararası
çabalara yoğun katkıda bulunmasına
oldukça önem verdiklerini ve bu tarihi
kararın 30. Yıldönümünü memnuniyetle
karşıladıklarını;
114. Kazakistan’ın Teşkilat’ın bir üyesi olarak
taahhütleri doğrultusunda, Kazakistan
Cumhuriyeti’nin Afganistan’daki BM
Destek Misyonu ve Afganistan’da akredite
diğer BM kuruluşlarının personelinin
Almatı’ya geçici olarak taşınmasına
ilişkin BM talebini yerine getirme
kararını takdirle karşıladıklarını, barış
çabalarını koordine etmek ve ülkede
kalıcı bir siyasi çözümü sağlamak üzere
Özbekistan Cumhuriyeti’nin Afganistan
hakkında Daimi BM Komitesi kurulmasına
ilişkin girişimlerini övgüye değer
bulduklarını ve ayrıca, Afganistan’daki
bir kriz durumunda, Türkiye Cumhuriyeti’nin
Afganistan’da bulunan BM
uluslararası personeli ve bağlı oldukları
kişiler için güvenli ülke olma kararını
takdirle karşıladıklarını, Kabil Havaalanı’ndan
tahliye çabalarının kolaylaştırılmasına
yönelik Türkiye’nin öncü
rolünden ve Azerbaycan’ın katkılarından
memnuniyet duyduklarını; Kırgız
Cumhuriyeti’nin Kırgız üniversitelerinde
okumak üzere 500 Afgan öğrenciye
vize verilmesine ilişkin kararını memnuniyetle
karşıladıklarını;
115. Türkiye Cumhuriyeti’ni, 2020-2021
Güneydoğu Avrupa İşbirliği (GDAÜ)
Başkanlığı Sürecini, Sürecin 25. Yıldönümünü
vurgulayan Antalya Zirvesi’yle
başarıyla tamamlamasından ötürü tebrik
ettiklerini;
116. Türk Devletleri Teşkilatı’nın EİT bünyesindeki
gözlemci statüsünün üç yıl uzatılmasını
memnuniyetle karşıladıklarını;
bununla birlikte Türk Devletleri Teşkilatı’nın
Birleşmiş Milletler (BM) Genel
Kurulu ve İslam İşbirliği Teşkilatı’nda
(İİT) gözlemci statüsü kazanması için
ortak çabaların arttırılmasını teşvik ettiklerini;117. Sekretaryayı, BM ve ajansları da dâhil
olmak üzere, uluslararası kuruluşlarla işbirliğini
artırmak, AB, AGİT, KEİ, OECD,
V4 ve ASEAN dâhil olmak üzere bölgesel
kuruluşlarla kurumsal ilişkileri geliştirmek
ve ortak ilgi alanlarında birlikte
projeler yürütülmesini teşvik ettiklerini;
118. Üye Devletlerin üçüncü dünya ülkelerine
insani yardımları ve kalkınmalarını
artırmaları suretiyle, 2030 Sürdürülebilir
Kalkınma Hedefleri’nin gerçekleştirilmesindeki
rolünden memnuniyet duyduklarını;
üye ülkelerin kalkınma ajansları
arasındaki işbirliğinin güçlendirilmesini
desteklediklerini ve aynı şekilde Türk İşbirliği
ve Koordinasyon Ajansı (TİKA) ile
Kazakistan Uluslararası Kalkınma Ajansı
(KazAID) arasında imzalanan mutabakat
zaptını ve ayrıca Sekretarya ile Türk İşbirliği
ve Kalkınma Ajansı arasında imzalanan
mutabakat zaptını övgüye değer
bulduklarını;
TEŞKİLAT KONULARI:
119. 2019-2021 yıllarında Türk Devletleri
Teşkilatı’nın başarılı Başkanlığı için
Azerbaycan Cumhuriyeti’ni tebrik ettiklerini
ve Türk Devletleri Teşkilatı’nın
faaliyetlerine yaptığı büyük katkıya son
derece değer verdiklerini;
120. Son Zirve’den bu yana Türk Devletleri
Teşkilatı’nın Sekretaryasının faaliyetlerinde
elde edilen önemli başarıları takdir
ettiklerini ve artan görevlerinin etkin
bir şekilde uygulanması için Sekretaryanın
kapasitesinin güçlendirilmesi gerekliliğinin
altını çizdiklerini;
121. Türk Devletleri Teşkilatı’nın Dokuzuncu
Zirvesi’ni 2022’de Özbekistan Cumhuriyeti’nde
düzenlemeye karar verdiklerini;
beyan etmişlerdir.
Devlet Başkanları, Türk Devletleri Teşkilatı’nın
Sekizinci Zirvesi müzakerelerini başarılı bir
sonuca ulaştıran Türkiye Cumhurbaşkanı Sayın
Recep Tayyip Erdoğan’a derin teşekkürlerini
sunar ve Türk Hükümeti ve halkının sıcak
misafirperverliğini takdir ederler. Bir sonraki
Zirveye kadar Türk Devletleri Teşkilatı Başkanlığı’nın
Türkiye Cumhuriyeti tarafından
üstlenilmesini memnuniyetle karşılarlar.
12 Kasım 2021’de İstanbul’da Azerbaycan,
Kazakça, Kırgızca, Türkçe ve Özbekçe dillerinde
imzalanmıştır.
Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı İlham Aliyev
Kazakistan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev
Kırgız Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Sadır Caparov
Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan
Özbekistan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev
