Mırat Penciyev 17 Eylül 1932 tarihinde Atamırat
ilçesinin Gızılayak köyünde bir çiftçi
ailesinde dünyaya gelir. O, savaşın başladığı
zor yıllarda (1941) kendi köyündeki yedi yıllık
okulun birinci sınıfına başlar. Birçok Türkmen
çocuğu gibi o da II. Dünya Savaşı’nın zorluklarını
yaşar. 1943-1948 yılları arasında kolhozun
farklı işlerinde görev alır. Postacılık ve hayvan
bakımı gibi işlerin yanında ekip başına muhasebe
işlerinde de yardımcı olur.
1948 yılında köy okulunu tamamlayarak aynı
sene Kerki’deki öğretmenlik meslek yüksekokuluna
başlar. 1951 yılında bu okulu başarı ile
tamamlar. Bu yıllarda köy okullarına öğretmen
bulunmuyordu. Bu nedenle genç mezuna Gızılayak
köyünün 6 numaralı yedi yıllık okulunda,
ilk üç sınıfın dışındaki diğer sınıflara kimya, botanik
ve zooloji derslerini okutma görevi verilir.
1952 yılında Çarcev şehrindeki Seyitnazar
Seydi Pedogojik Enstitüsünün Dil ve Edebiyat
Fakültesine kaydolur. 1956’da Türkmen Devlet
Pedagoji Enstitüsünü üstün başarı ile tamamlayan
Mırat, aynı enstitünün Türkmen Dili Bölümünde
işe başlar. Aynı zamanda enstitünün
gençler kurulunun başkanlığına da seçilir.
Enstitüde çalıştığı yıllarda günümüz Türkmen
dilinin morfoloji ve sentaks derslerini okutur.
Aynı anda yüksek lisans için sınavlara da hazırlanır.
1959 yılı onun hayatında oldukça önemli
bir dönüm noktasıdır. SSCB’nin Moskova’daki
Dilbilim Enstitüsüne yüksek lisans eğitimine kabul
olur.
Üç yıllık yüksek lisans eğitiminde genç akademisyen
birçok önemli bilim insanından dersler
alır ve kendini geliştirir. B.A. Serebrennikov,
V.N.Yarseva, A.A.Reformatsiy, E.V.Sevortyan,
E.I. Ubryatova, N.A.Baskakov, E.R Tenişev, A.
Zayançovskiy gibi dünyaca tanınmış dilbilimci
ve Türkolog’dan dersler alır. O yıllarda N.A.
Baskakov’ın başkanlığında “Günümüz Türkmen
Dilinde Sayılar” adlı tezini yazarak onu
1962 yılında başarıyla savunur.
M. Penciyev tekrar eski çalıştığı Enstitüye geri
döner. İlk önce bölümde hocalık yapar, daha
sonra doçent (1964) ve profesör (1984) unvanlarını
alır. Penciyev’in yarım yüzyıla yakın
süren bilimsel faaliyetleri ve eğitimciliği Türkmen
eğitim sisteminin gelişmesinde büyük bir
rol oynamıştır. 1970-1988 yıllarında Lebap
(Çarcev) vilayetinin Halk Eğitim Merkezinin
müdürü olarak çalışır. Bununla birlikte Pedogojik
Enstitüsünün doçenti ve profesörü olarak
Türkmen Dilinin Tarihi bölümünde dersler verir.
Akademik çalışmalarına da devam eder.
Başarıyla savunduğu doktora tezi için Türkmenistan’ın
bütün köyleriyle beraber Özbekistan
ve Tacikistan’ın birçok köyünü de gezip incelemelerde
bulunur.
Halk dilindeki tarım terimlerini yazan Pennciyev,
bu bilgilerin ışığında 1983 yılında “Türkmen
Dilinin Tarımla İlgili Söz Varlığının Tarihi
Gelişimi ve Şimdiki Durumu” adlı doktora
tezini tamamlar. M. Penciyev Türkmencenin
meslek adları söz varlığı ve terminolojisi üzerine birçok önemli çalışmaya imza atar. Onun
yazdığı kitaplar sadece Türkmenistan’da değil,
Orta Asya’da bütün Türk ülkelerinde, Avrupa’nın,
Asya’nın Türkoloji merkezlerinde tanınmaktadır.
M.Penciyev’in akademik çalışmalarından öne
çıkanlar şöyledir:
1.Terminoloji çalışmaları:
Türkmen diliniň ekerançylyk leksikasy, Aşgabat:
Ylym, 1979.
Türkmen diliniň professional leksikasy, Aşgabat:
Magaryf, 1991.
Türkmen dilinde taryhy ösüş we oba hojalygynyň
söz düzüminiň häzirki zaman gurluşy. Aşgabat:
Ylym, 1991.
Ekerançylyk we toprakçylyk leksikasynyň sözlügi.
Aşgabat: Ylym, 1993.
2. Dilbilgisi çalışmaları:
Häzirki zaman türkmen dilinde sanlar. Çärjew:
Türkmenistan, 1962.
Türkmen dilinde sözleri toparlara bölmegiň prinsipleri.
Çärjew, 1965.
Türkmen diliniň ilkinji grammatikasyny düzmegiň
ýörelgeleri barada. Aşkabad, 1985.
Keramatly sanlar barada “Üç” “bäş”, “ýedi”,
“kyrk”. hakynda;Türkmen dili we edebiýaty 1992.
N 6. 1993. N 1.
Azadynyň “Wagzy-Azat” eseriniň leksiki aýratynlygy
dogrusynda. Ýygyndyda: Azady we onuň
ruhy mirasy. Aşgabat, 1995.
Sözleriň etimologiýasyny anyklamakdaky käbir
mongol leksemalarynyň hyzmaty dogrusynda.
Ýygyndyda: konf. materiallary . Aşgabad, 1997.
3.Okul kitapları ve müfredatları üzerine
yaptığı çalışmalar:
Häzirki zaman türkmen dili. Sintaksis. Awtordaşlykda.
Ýokary okuw jaýlarynyň türkmen filologiýasy
fakulteti üçin okuw kitaby. Aşgabat: Ylham,
1998.
Türkmen dili. ÝOOJ-larynyň rus dilli toparlary üçin
okuw kitaby. Awtordaşlykda. Aşgabat: Magaryf,
1993.
Türkmen dili. Rus mekdepleriniň VIII klasy üçin
okuw kitaby. Awtordaşlykda. Aşgabat: Magaryf,
1986.
Türkmendili. Rusmekdepleriniň IX klasy üçin
okuw kitaby. Awtordaşlykda. Aşgabat: Magaryf,
1990.
Türkmen diliniň etnolingwistik sözlügi. 286 sah.
Rus dilinde okyjy. Bilelikdäki awtorlyk. Aşgabat:
Türkmenistan, 1967.
Türkmendili. Türk dili bilen deňeşdirme planda.
E.A.Gruninabilen awtordaşlykda, Москва, MГУ.
GDA ýurtlary üçin türkmen diliniň okuw kitaby
Moskwa 2011, (E.A. Grunina bilen avtordash).
Orhon-Ýeniseý, Uýgur ýazuw ýadygärlikleriniň
türkmen diline bolan mynasybeti. G.Aýdarow bilen
awtordaşlykda, golýazma, 200 sah.
Geçilen menziller: pedagogic oýlanmalar. 50
töweregi gazet makalasynda çap edildi.
Keşt edeliň bujahany. Ýol ýazgylary (golýazma).
200 sah.
Ders kitapları ve müfredat programlarının yazarlığı
ile birçok bilimsel eserin editörlüğünü
yapan Penciyev’in, gazete makaleleri hariç
(100’den fazla), yayımlanan eserlerinin sayısı
iki yüzü geçmektedir. (20 kitap, yaklaşık 100
makale).
Ayrıca Türkmenistan, Moskova, Taşkent, Bişkek,
Bakü, Nukus ve Türkiye’deki koleksiyonlarda
ve dergilerde yaklaşık 50’ye yakın popüler
ve bilimsel makalesi yayımlanmıştır. Moskova,
Bakü, Nukus, Bişkek’te farklı yıllarda uluslararası
kongre ve konferanslarda bilimsel raporlar
sunmuştur. Türkiye’de Selçuk Üniversitesi’nde
(1998), İzmir’de Türk Dil Kurumu Kongresi’nde
(2000) ve İstanbul’da Türk Devletleri IX. Dostluk,
Kardeşlik ve İşbirliği Kongresi’nde (2001)
konuşmalar yapmıştır.
Eğitimciler Birliği temsilcisi olarak Gine-Bissau,
Hindistan, Meksika, Almanya, Avusturya,
Macaristan ve İran’ı ziyaret eden Penciyev,
Moskova Devlet Üniversitesi, Moskova Devlet
Akademisi ve Türkiye’de yüksek eğitim almıştır.
Moskova Devlet Üniversitesinin daveti üzerine
Üniversitenin Türk Filolojisi Bölümünde Türkmence
dersleri verdi (1990, 1999). Rus üniversitelerinin
filoloji fakülteleri için Türkmence
ders kitaplarının yazımında görev almıştır.
Mırat Penciyev’in aldığı Devlet ödüllerinin bazıları
şöyledir: “Zähmet Gyzyl Baýdak” nişanı
(1981, TSSR Yüksek Hükümet Organı (19711), “Gaýrat” madalyası (1993), 1941-1945 yıllarında
II. Dünya Savaşı’nın kazanılmasının 50.
yıllığına (1995), “Zähmet weterany” (1985),
N.K.Krupskaýa (1984), S.I.Wawilow (1978)
adındaki madalyalara, HHGS’nin gümüş madalyası
(1986).
Penciyev bu ödüllerin yanı sıra SSCB-TSSR’nin
halk maarifinin en iyisi, Türkmenistan’ın
“usta öğretmeni” unvanlarına layık görülmüş,
ayrıca 1971-1989 yıllarında Çarcev’in Meclisine
vekil olarak seçilmiştir.
Türkmenistan’ın son dönemde yetiştirdiği
önemli akademisyen ve bürokratlardan biri
olan Penciyev, çok kıymetli akademik işlere
imza attı. Danışmanlığında beş “ilmi aday” yetiştirdi.
Vefat edinceye kadar da pek çok genç
akademisyene yol göstermeye devam etti.
Farklı yıllarda Taşkent ve Almata’daki ilmi toplantılara,
doktora savunmalarına katılan Penciyev,
Türkmenistan’da savunulan doktorluk derecelerinin
on beşini onaylayarak konuşmalar
yaptı.
1984 yılından itibaren özelleştirilen Bilim Kurulunda
üyelik, başkan yardımcılığı ve vbaşkanlık
görevlerinde bulundu. Seyitnazar Seydi
Türkmen Devlet Pedogojik Enstitüsünün Akademik
Kurulunun başkanı, Azadi Türkmen Milli
Dünya Diller Enstitüsü Akademik Kurulunun
başkan yardımcısı, Magtımgulı adındaki Dil ve
Edebiyat Enstitüsünün Akademik Kurulunun
üyesi;1992-1999 yılları arasında Türkmenistan’ın
Diploma Onay Kurulunun üyesi gibi görevlerde
bulunan Penciyev, 2000 yılında Türk
Dili Kurumunun üyeliğine seçilmiştir.
Kırk yılı aşkın süre Türkmenistan’ın Seyitnazar
Seydi Pedogojik Enstitüsünde doçent, profesör
ve rektör olarak görev yapan Penciyev, Magtımgulı
Türkmen Devlet Üniversitesinde Bölüm
başkanı, Azadi Türkmen Milli Dünya Diller
Enstitüsünde de çeşitli görevlerde çalışmıştır.
Türkmenistan Cumhuriyeti’ndeki okullarda
çalışan öğretmenlerin çoğu onun öğrencileri
veya öğrencilerinin öğrencileridir.
M. Penciyev on sekiz yıl boyunca Lebap vilayetinin
Halk Eğitim Merkezinde başkanlık ettiği
yıllarda vilayetin okullarını maddi açıdan desteklemiştir,
Seyitnazar Seydi Adındaki Türkmen
Milli Dünya Diller Enstitüsünün rektörü
olarak görev aldığı yıllarda öğretmen adayları
yetiştirmekte ve bilimini arttırmakta büyük işler
başarmıştır.
Kurucusu Prof. Dr. Fikret Türkmen olan Ege
Üniversitesi Türk Dünyası Araştırmaları Enstitüsünün
yayın organı Türk Dünyası İncelemeleri
Dergisi’nin 2007 yılı kış sayısı (VII/2) “Murat
Penjiyev’e Armağan” olarak ithaf edilmiştir.
Dergideki makaleler arasında ilk sırayı A. Yazberdiyev
ve M. Hudaykulova tarafından kaleme
alınmış “Mırat Penciyev” başlıklı yazı almaktadır.
Penciyev’in bir fotoğrafının da verildiği bu
yazıda onun hayatı ve çalışmaları hakkında oldukça
detaylı bilgiler paylaşılmıştır.
