Muhittin Gümüş[1]
Yayınevleri, edebiyatın ve kültürün topluma ulaşmasında köprü görevi görürler. Bir yandan edebî üretimi desteklerken diğer yandan diğer yandan kültürel zenginliği toplumun bütün bireylerine ulaştırmak ve fikrî gelişimlerine katkıda bulunmak gibi bir işlevleri vardır. Maksatları yalnızca kitap basıp satmak değildir; milletin kültürel hafızasını canlı tutmak ve yeni fikirlerin dolaşımını sağlamaktır.
Yazarların ürettiği edebî metinleri geniş kitlelere ulaştıran, edebiyatın toplumsal işlevini gerçekleştirmede öncü rol oynayanların başındadır yayınevleri.
Edebî anlayışların ve akımların tanıtılmasında yayınevlerinin katkısını ve etkisini dikkate almayanlar büyük kayıptadırlar. Klâsisizm, realizm ya da romantik eserlerden sonra edebiyat sahasında realizm, postmodernizm, sembolizm ve ekspresyonizm gibi akımların yaygınlaşması da yayınevlerinin katkısıyla mümkün olmuştur. Kamu yayıncılığında belli başlı kuralların gölgesinde yazarların eserleri basılamaz hâle geldiğinden artık bu anlayışın geçersiz olduğunu anlamak hiç de zor değil.
Genç yazarların eserlerini yayımlayarak edebiyat dünyasına yeni sesler kazandırmak, kültürel çeşitliliği yansıtmak için farklı düşüncelerin sesini duyurmak; millet hafızasında iz bırakan tarihî hâdiseleri, kültürel bilgi ve tecrübeleri yeni kuşaklara aktarmak; edebiyatla birlikte medeniyet, sanat, musiki, tarih ve felsefe gibi alanlarda da eserler yayımlayarak toplumun kültürel ve entelektüel seviyesini yükseltmek için yapılması gereken işlerin pek çoğunun yayınevleri aracılığıyla gerçekleştirildiğini söylemek hiç de abartılı bir hâl değildir. Kültürel etkinlikler çerçevesinde düzenlenen kitap fuarları, imza günleri, söyleşiler gibi etkinliklerle kültürel hayatı canlı tutan yayınevleri istihdam yaratması açısından da kültür ekonomisinin önemli bir parçasıdır.
Merhum Dr. Yakup Ömeroğlu’nun kurduğu Avrasya Yazarlar Birliğinin bir organı olarak kurulan Bengü Yayınları, 2007 yılından itibaren Yüksek Öğretim Kurulunun uluslararası yayınevi tanımına uygun olarak Ankara merkezli faaliyet göstermektedir. Bugüne kadar edebiyat, edebiyat tarihi, dil, tarih ve halk kültürü gibi sahalarda 600 civarında kitap yayımlamıştır. Bengü Yayınları, Türkçe dışında dünyanın farklı dillerinde de kitap yayımlamaktadır.
Bengü Yayınları, 300 milyonluk Türk dünyasının dil, tarih, edebiyat, sanat ve medeniyet alanında fikir ve eser üreten, sanat icra eden şahsiyetlerin daha geniş kitlelere ulaştırılması gibi büyük bir misyonu icra eden tek yayınevidir.
Bengü Yayınları, eserlerin büyük çoğunluğunu Türkiye Türkçesinde bassa da başta Türk lehçelerinden Azerbaycan Türkçesi, Kazak, Kırgız, Özbek, Tatar Türkçeleri olmak üzere İngilizce, Arapça, Rusça, Almanca gibi dillerde de eser basarak uluslararası yayınlarda yer alan kitaplar büyük ilgi görmektedir.
Türk dünyasının kıymetli evladı, Avrasya Yazarlar Birliğinin Kurucu Başkanı merhum Dr. Yakup Ömeroğlu’nun “Türkistan: Yesevi'nin Şehri Yesi'ye Dair, 2014” adlı eseri şehir edebiyatına en güzel örneklerden biridir. “İki Çınar” adlı hikâye kitabı ise Yakup Ömeroğlu’nun yazarlık yeteneğinin tam hissedildiği, Çehov tarzı hikâyeler dikkatimiz çekmektedir. Bu eser vesilesiyle yazarda aranan asgari şartları şair Ali Akbaş şöyle ifade ediyor:
Bir yazarda kabiliyet, dile hâkimiyet, görmek için ikiden fazla göz, entelektüel birikim, yorularak kazanılmış bir hayat tecrübesi, tutarlı bir hayat görüşü, sızlayan bir vicdan… olmazsa olmaz. Bengü Yayınları, yukarıda bahsedilen nitelikleri haiz yazarların eserlerini Türk dünyası edebiyatına ve kültürüne kazandırmıştır. İşte onlardan bazıları şunlardır:
Hasan Kallimci’nin Önce Hürriyet (Karaçay Türklerinin Göç Hikâyesi), 2014; Ali Akbaş’ın Altaylardan Tuna'ya Türk Dünyasından Şiir Aktarmaları, 2022; İ. Habibbeyli, J. Talaspayeva, N. Smagulova, H. Aşlar, M. Yuldashev, Soner Sağlam ortak yazarlığında Türk Dünyasında Çeyrek Asırlık Edebi Tecrübe: Milli Ruh ve Edebiyata Yansıması, 2020; M. Turhan’ın Hakikat Yolunda, 2023; Muammer Turhan’ın Düşünce Pınarından Damlalar – I, 2023; N. Ekici’nin Barçınay (Hikâyeler), 2023; E. Arıkoğlu’nun Turan İyilikten Yanadır, 2022; M. Gümüş’ün Halis Öğretmen, 2022; Kalemin İzindekiler, 2020; Yırtık Ayakkabı, 2020 ile Erdem Yolunda, 2025; Ataman Kalebozan’ın Gün Geceye Düştü, 2011 ile Ben Sensiz Büyüdüm, 2022; Berrin Müzeyyen Alpay’ın Nisan Bestesi, 2012; M. Yıldırım’ın Balkan Gözlü Kız, 2020; Aynur Turan’ın Gümüş Rengi Düşler, 2012; Binnur Tüzün’ün Geçmeyen Geçmiş, 2022; Leylâ Karahan’ın Türkçeyle Yaşamak; Zeynep Korkmaz Kitabı, 2018 ve araştırma inceleme eserleri ile roman, hikâye, şiir, söyleşi, deneme, derleme ve armağan kitapları Türk dünyasının ortak değerlerini yansıtmaktadır.
Kırgız edebî yazı dilinin gelişmesine katkı sağlayan pek çok yazar, şair, bilim insanı ve araştırmacının eserlerinden 90’dan fazla eserin yayımlanarak edebiyat ve kültür dünyasının içinde yer alan kıymetli okurlara ulaştıran Bengü Yayınları önemli bir misyonu yerine getirmektedir. Basılan eserlerden bazıları şunlardır:
Kasım Tınıstanoğlu’nun “Bizdin Til, 2021; G. Çelik’in Cengiz Aytmatov Fenomeni, 2025; Güldana Murzakulova’nın Türkiyada Kırgız Taanuu, 2025, O. İbraimov’un Devrinin Büyük Yazarı C. Aytmatov, 2018; E. Oya Gümüş’ün Kültürel Geleceğimiz Kırgız Epik Destan Tiyatrosu Geleneği, 2025; Bektemir Murzubraimov’un Tanrı Dağları’nın Kartalı Cengiz Aytmatov; Makaleler ve Söyleşiler, 2025; Beken Nazaraliyev’in Diyet, 2025; Y. Demir’in Kırgız Destanlarında Kültürel Tespit ve Tahliller (Karagul Botom, Calayır Calgız, Ak Bermet, Kaçkan Kız, Kız Cibek), 2026; S. Rayev’in Ak Leylek, 2025; Anatay Ömürkanov’un Sevginin Yüz Şiiri, 2025; Arzu Kiyat’ın Kırgız Kültüründe Toy İşlevsel Çözümleme, 2025; Halit Aşlar’ın Cengiz Aytmatov’un İlk Hikâyeleri Üzerine Eleştirel Okumalar, 2025; Türk H. Çetin’in Dünyası Halkbilimi III cilt, 2024; L. Ükübayev’in Cengiz Aytmatov Kahramanlarının Edebî Dünyası, 2023; A. Ahmatov- Roza Aytmatova’nın Katkeldi, 2023; K. Tınıstanov’un Akademi Geceleri Tarihi Drama, 2023; E. Arıkoğlu, C. Alimova, R. Askarova, B. K. Selçuk, D. Eşkenov’un Kırgızca-Türkçe Deyimler Sözlüğü, 2023 vb.
Bu eserler yalnızca roman, hikâye, şiir, deneme gibi edebî türlerle kısıtlı olmayıp sözlük, ansiklopedi, bilimsel araştırma, derleme, antoloji vb. eserler de basılmıştır.
Bengü Yayınlarının en çok eserini yayınladığı kardeş ülkelerden biri de Kazakistan’dır. Kazak edebiyatına ait roman, hikâye ve diğer edebî eserler de bütün Türk dünyasında ismi altın harflerle yazılması gereken şahsiyetlerin telif, çeviri veya araştırma yazılarından oluşan eserlerdir. İşte onlardan bazıları şunlardır:
Nergis Biray, Güljanat Kurmangaliyeva Ercilasun, Yeldos Toktarbay, Zanggar Karimkhan’ın Millet Mektebinin Yüreği Ahmet Baytursunoğlu, 2022; Muhtar Magavin’in Eğri Ağaç Seçme Öyküler, 2023; Samet Önder’in Galım Jaylıbay’ın Seçilmiş Şiirleri Üzerinde Dil ve Üslup İncelemesi, 2023; N. Biray’ın Ahmet Baytursınulı - Hakkındaki Yazılar ve Makaleleri, 2022; O. Söylemez, G. Öztürk, E. Güzel, S. Said’in Ozanların Gözüyle/Sözüyle Abay (Şiirler),2021; C. Kınacı’nın Kazak Edebiyatında İmaj ve Kimlik (1925-1991), 2016; G. Amanbaykızı ile Ufuk Tuzman’ın çevirisiyle Rahmankul Berdibay’ın Ulus Olmak İstersek, 2017; R. Otarbayev’in Beyaz Kelebekler, 2016; Mirzatay Joldasbekov’un Bozkırın Ulu Ozanı Jambıl Jabayev, 2021; Jaksılık Samiytulı’nın Kaharlı Altay adlı eseri ve daha niceleri Bengü Yayınlarının 70 civarındaki Kazak dili, kültürü ve edebiyatına dair eserlerdir.
Türk dünyasının Kafkaslardaki kıymetli edebî eserlerinin vücut bulduğu Azerbaycan’a ait kitaplar da Bengü Yayınlarının en kıymetlileri arasında yer almaktadır.
İsa Habibbeyli’nin Azerbaycan Edebiyatı Merhaleler ve Simalar, 2024; Ali Kafkasyalı’nın Samet Vurgun Bir Millî Şaire Dair, 2022; Ö. F. Ateş’in İdeolojinin Kıskacında Türk ve Müslüman Kimliği Azerbaycan-Sovyet Edebiyatı Örneği, 2023; G. B. Duman ve R. Mamadov’un Başlangıçtan Günümüze Azerbaycan Çocuk Edebiyatı, 2022; S. Mirze’nin 1985-1997-ci İllər Azərbaycan Publisistikasının İnkişaf Meyilləri, 2025; A. Barmanbay’ın Azerbaycan Romantik Edebiyatında Vatan (Abbas Sehhet, Mehemmed Hâdi, Abdulla Şâik), 2020; Vagıf Behmenli’nin Hüzünlü Mısralar, 2018; Pervin’in Anar'ın Dünyası, 2016; Leyla Aliyeva’nın Sanki Bir Alevsin, 2019; Jale Babaşova Kastrati’nin Repressiya Dönemi Azerbaycan Yazarı Hüseyin Cavid, 2019 ile birlikte 60 kadar Azerbaycan edebiyatı ürünleri Bengü Yayınları’nın gücüne güç katan eserlerdir.
Bengü Yayınları Özbek edebiyatından da pek çok eserin basımıyla Türk dünyası kültürüne şaheserler kazandırmıştır. Alişir Nevai Taşkent Özbek Dili ve Edebiyatı Üniversitesi Rektörü Ş. Sirojiddinov’un kaleme aldığı Emir Ali Şir Nevâyî Hayatı ve Çalışmaları, 2023; Z. Öztürk’ün Türkistan'da Dil Politikası (Özbekistan Örneğinde), 2022; M. Ünlü, M. E. Töhliyev 20. ve 21. Asır Özbek Hikâye ve Kıssaları, 2021; Veli Savaş Yelok’un Erkin Vahidov'un Şiirleri Üzerine Dil ve Üslûp Çalışması, 2016; Naim Kerimov’un Çolpan Sovyetlerde Şair Olmak, 2020; Babahan Muhammed Şerif’in Müştak Gönülleri Aydınlatan Edebiyat, 2019 ile Karakalpakistan’la ilgi edebî eserlerle araştırma kitapları da Bengü Yayınlarının arasında yer almıştır. İşte onlardan biri E. Aydoğmuş’un hazırladığı Karakalpak Yazarı Kenesbay Allambergenov'un Seçme Hikâyeleri (İnceleme-Metin-Aktarma), 2023 eseridir.
Bengü Yayınlarındaki eserler genellikle şu türlerden ibarettir:
İnceleme, roman, hikâye, şiir, araştırma, çocuk edebiyatı, gezi yazısı, deneme, derleme, masal, biyografi, antoloji, piyes, söyleşi, biyografik roman, anı, drama, mitoloji, öykü, sözlük, senaryo, hatıra, müzik, şehir edebiyatı, gazetecilik / ajans, cd, bilmece, günlük…
Bengü Yayınları, Avrasya Yazarlar Birliğinin yayınevi olarak önemli bir misyonu yürütmektedir. Türk dünyasının kültürel mirasını koruma ve gelecek nesillere aktarma amacıyla faaliyet gösteren önemli bir yayınevi olup temel misyonu Türk halklarının ortak tarihini, edebiyatını, dilini ve düşünce dünyasını görünür kılmaktır. Buna bağlı olarak yalnızca Türkiye’de değil; Büyük Türkistan’da, Balkanlar’da, Kafkasya’da, Sibirya’da ve Yakutistan’da yaşayan Türk Topluluklarının dil, edebiyat, kültür, sanat ve felsefi içerikli eserlerini yayımlayarak 300 milyonluk Türk dünyasının hizmetine sunma idealiyle hareket etmeye devam etmektedir.
Türk dünyası topluluklarının dil ve edebiyatının korunması düşüncesiyle Bengü Yayınları, Türk lehçelerinin zenginliğini ortaya koyan eserler yayımlayarak dil birliğini güçlendirmeyi, ortak alfabe yoluyla birbirini daha iyi anlamaya yönelik çalışmalara katkı sağlamayı hedefler. Bu sayede hem ortak bir kültürel bağ kurup hem de Türk dil ailesinin özgün değerlerini korumaktadır. Türk dünyasının ortak dilini, edebiyatını, tarihini ve kültürel köklerini canlandırmak; araştırmalar ve edebî eserler yardımıyla Türk dünyasının birbirine bağlılığını pekiştirmek için çalışmalardır.
Bengü Yayınları, değişik coğrafyalardaki Türk toplulukları arasında kültürel bir köprü kurarken bu yönüyle bir yayınevinden öte Türk dünyasının kültürel dayanışmasını güçlendiren bir kurum niteliği taşıdığını büyük bir övünçle ifade edebiliriz. Türk milletinin kültürünü ve düşünce dünyasını gelecek nesillere aktaran yegâne müessese Bengü Yayınlarıdır. Türk dünyasının ortak hafızasını diri tutan, kültürel bağları pekiştiren ve gelecek kuşaklara güçlü bir miras bırakmayı amaçlayan bir yayınevidir.
Bu yıl 60 yaşında olacaktı kıymetli dostum Yakup Ömeroğlu… 16 Ağustos 2024’te bu dünyadan göç eyleyip ebediyete intikal eden saygı değer kardeşimizin Avrasya Yazarlar Birliğini kurduktan sonra Kardeş Kalemler Dergisi’yle Türk dünyasının edebî nabzını özenle ölçme, Dil Araştırmaları Dergisiyle de bilim alanındaki gelişmeleri canlı tutma misyonunu sağlıklı biçimde yürütme vazifesini ilkeli ve başarılı biçimde devam ettiren AYB Başkanı Ufuk Tuzman’a, Yönetim Kurulu Üyelerine, Yayın Kurullarında fedakârca çalışan, edebî alanda yetkinliğe sahip meslektaşlarıma başarılar diliyorum. Yazarlık Atölyesini başarıyla yürüten Osman Çeviksoy hocama, Nurhan Buhan ve Ataman Kalebozan hanımefendilere; AYB’nin bütün yayın işlerine canı gönülden emek veren meslektaşlarım Kemal Bozok’a, Serdar Acar’a, Yusuf Demir’e, Oğuz Alparslan Çatal’a gönül dolusu selamlar sunarım. Doğumunun 60. yılında Yakup Ömeroğlu kardeşimin ruhu şad, mekânı cennet olsun…
Eşi Havva Hanım’a, yeğenlerimiz Özge’ye ve Osman Alp’a uzun ve sağlıklı ömürler diliyorum.
Avrasya Yazarlar Birliği’nin gönüllere açılan en büyük kapısı Bengü Yayınları’dır.
[1] Kırgızistan Türkiye Manas Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Mütercim-Tercümanlık Bölümü Öğretim Görevlisi. muhittin.gumus@manas.edu.kg
