Logo
Light
Dark
System
 

Türkmen Dilci Âlim Begmırat Veyisov’un 80. Jübile Yılı Anısına

  TAHIR AŞIROV
 01 Haziran 2025
Sosyal Medyada Paylaş

TAHİR AŞİROV*

XX. yüzyılda Türkmen dili ve edebiyatı ile ilgili değerli çalışmalar yayımlanmaya başlanmıştır. Bu dönemde Türkmen dili üzerine kıymetli çalışmalara imza atanlardan biri de Mahtumkulu Devlet Üniversitesi Türkmen Dili ve Edebiyatı Fakültesinin öğretim üyelerinden dilci Doç. Dr. Begmırat Veyisov’dur. Türkmen dili üzerine pek çok ilmi araştırmalar yapan Veyisov, 1945 yılında Türkmenistan’ın Lebap vilayetinin Garabekevul ilinde dünyaya gelmiştir. 

1962 yılında şimdiki Mahtumkulu Devlet Üniversitesi Türkmen Filolojisi Fakültesini kazanan Veyisov, 1964-1967 yılları arasında askerlik görevini tamamlamıştır. Askerlikten sonra okuluna devam eden Veyisov, 1970 yılında üniversiteyi iyi derece ile bitirmiştir. Aynı yıl Mahtumkulu Devlet Üniversitesi Türkmen Dili ve Edebiyatı Fakültesinin Türkmen Dili Bölümüne öğretim görevlisi olarak atanmıştır. Bu dönemde “Sesleriň Çalışmagı – Söz Yasalışıň Bir Görnüşidir” (Seslerin Değişimi- Söz Yapımının Bir Türüdür) başlıklı tezini hazırlamaya başlayan Veyisov, 1973 yılında tekrar askerliğe davet edilmiştir. Âlim, 1974 yılında Prof. Mämmetnazar Hıdırov’un (1905-1977) danışmanlığında Türkmen dili bağlamında hazırladığı tezini savunmuştur. Dilci âlim ikinci askerlik borcunu tamamlayınca tekrar Mahtumkulu Devlet Üniversitesi Türkmen Dili ve Edebiyatı Fakültesinin Türkmen Dili Bölümünde öğretim üyesi görevine dönmüştür. 1986 yılında doçent ünvanını almış ve birçok Türkmen dili araştırmacılarına danışmanlık yapmıştır.

Duyguların, düşüncelerin, kültürün yansıması olan dil, özellikle Türkmen dili üzerine araştırmaya ve öğretmeye adayan Veyisov, 1992 yılında Aşkabat’ta “Türkmen Diliniň Tarıhı” (Türkmen Dilinin Tarihi) adıyla Türkmen dilinin dönemlerini ele alan önemli ve değerli eserini ilk Kiril alfabesinde yayımlamıştır (Veyisov, 1992). 

Bu eser birkaç defa yayımlanmış olup, Latin alfabesinde 2008 yılında yayımlanmıştır. Âlimin söz konusu eseri, Türkmen dili tarihi açısından son derece kıymetli ve ehemmiyetli bir çalışmadır. Bunlardan başka birçok eserini görmek mümkündür. Bunlardan 2010 yılında “Türkologiýa Giriş” ve “Ylmy Barlaglaryň Esasları”, 1912 yılında “Türkmen Dilinden Tejribelik”, 2019 yılında “Türkmen Dili ve Sözleýiş Medeniýeti” adlı eserleri zikredilebilir. Ayrıca 2002 yılında Ankara’da “Türk Dünyası Edebiyatı” adlı iki ciltlik eserin de yazarlarından biri olan Veyisov, orfografi ve etnografi sözlüklerinin de editörüdür. Türkmen Dili ve Edebiyatı Fakültesinin Türkmen Dili Bölümünün Başkanlığını uzun zaman yürütmüş olan Veyisov, her türlü iletişimin temeli olan Türkmen dilinin medeniyeti, tarihi ile ilgili birçok ilmi çalışmanın yazarıdır. Onun, birçok dergi ve gazetelerde yayımlanan yazıları bulunmaktadır. 

2024 yılında Türkmenistan’ın Saygıdeğer Arkadaglı Prezidenti Serdar Berdimuhamedov tarafından Mahtumkulu Devlet Üniversitesi Türkmen Dili ve Edebiyatı Fakültesinin öğretim üyesi Veyisov’un ilmi çalışmalarından dolayı ünlü Türkmen düşünürü ve bilge şairi “Mahtumkulu Fırakî’nin 300. Yıl Dönümü” jübile madalyası ile ödüllendirildi. 

Üniversite yıllarımda dersini gördüğüm dil bilimi alanında önemli bir isim olan Doç. Begmırat Veyisov, Türkmen dili üzerine başladığı akademik çalışmalarını ve incelemelerini Türkmen dilinin tarihi üzerinde yoğunlaştırmakta ve fakültedeki derslerini bugün de ara vermeden sürdürmektedir. Halen aynı üniversitenin emekli öğretim üyesi olarak devam eden Veyisov, Türkmen dili alanında bugün yaşayan en büyük otoritelerden biridir.

Edebiyat

Veyisov, B. (1992). Türkmen Diliniň Tarıhı. Aşkabat: Magarıf.

Veyisov, B. (1974). Sesleriň Çalışmagı – Söz Yasalışıň Bir Görnüşidir. Aftorefat Dis. Kandidata Filologiçeskih Nauk, Aşkabat, 1974.

Veyisov, B. (2010). Türkologiýa Giriş. Aşkabat: Türkmen Döwlet Nişirýat Gullugı (TDNG).

Veyisov, B. (2010). Ylmy Barlaglaryň Esaslary. Aşkabat: TDNG.

Veyisov, B. (2019). Türkmen Dili ve Sözleýiş Medeniýeti. Aşkabat: TDNG

Veyisov, B.-Babayeva, G. (2012). Türkmen Dilinden Tejribelik. Aşkabat: TDNG.

* Mahtumkulu Devlet Üniversitesi Tarih Fakültesi, El-mek: tahirashirov@gmail.com,  ORCİD ID: https://orcid.org/0000-0002-9684-0834.

Bu yazı Kardeş Kalemler dergisinin 222. sayısında yer almaktadır. Derginin bu sayısında yer alan tüm yazılara aşağıdaki bağlantı üzerinden ulaşabilirsiniz.
Kardeş Kalemler 222. Sayı